قوله : ثمّ : فرع دوّم : مىدانيم كه هريك از ايجاب و قبول اجزائى دارد از قبيل : بعت ، هذا الثوب ، بمأة درهم و . . . حال بنابر اشتراط عربيّت آيا تمام اجزاء ايجاب و قبول [ اعمّ از خود لفظ بعت و يا متعلقات او كه ذكر ثمن و مثمن باشد . ] بايد به عربى انشاء شود ؟ يا انشاء بعت فقط به عربى كفايت مىكند و انشاء بقيّهء اجزاء به فارسى هم جايز است ؟
فى المثل حتما بايد بگويد : بعتك هذا الكتاب بعشرة دراهم ؟ يا مىتواند بگويد : بعتك اين كتاب را به ده درهم ؟ دو وجه است كه بر دو مبنا مبتنى است :
1 - بنابر اينكه ذكر همهء متعلّقات ايجاب [ از ثمن و مثمن و . . . ] لازم باشد [ كما هو المشهور ] بايد گفت : الاقوى هو الاوّل ، يعنى عربيّت در تمام اجزاء ايجاب لازم است چرا كه برمبناى اشتراط عربيّت ، غيرعربى وجودش كالعدم است . پس اگر بگويد : بعتك اين كتاب را به ده درهم ، گويا اصلا ذكرى از ثمن و مثمن نكرده ، و پرواضح است كه در عقد تا ثمن و مثمن مشخّص نشود معامله غررى بوده و صحيح نيست .
2 - قوله : نعم : بنابر اينكه ايجاب هم مثل قبول باشد ، و همانطورى كه در ناحيهء قبول قبلت به تنهائى كافى است و ذكر متعلقات لازم نيست . [ اين مطلب اجماعى است ] هكذا در ناحيهء ايجاب هم ذكر متعلقات در متن عقد لازم نباشد و همين اندازه كه از خارج و به بركت قرينهء خارجيّه [ مثل تبانى قبلى طرفين ] دانسته شوند ، كفايت بكند . الاقوى هو الثانى يعنى : عربيّت در بقيّهء اجزاء عقد شرط نيست .
قوله : لكن : اين جمله استدراك از نعم . . . است و آن اينكه : شهيد اوّل ره در كتاب غاية المراد در مسئله تقديم قبول بر ايجاب ، تصريح كرده به اينكه : ذكر عوضين
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 479
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٤٧٩