خويش را براست يا چپ حركت مىدهند و اين كار آنقدر ادامه مىيابد تا همهء مهرهها در شش خانهء متصّل آخرى جمع مىشود ، پس از آن مهرهها را طبق شمارهء خالهاى طاسها از تخته نرد خارج كنند . هركدام از طرفين كه تمام مهرههاى خود را زودتر خارج كند برندهء يكدست شناخته مىشود و اگر همهء مهرههاى يك حريف خارج شود در صورتى كه طرف مقابل حتى يك مهره را نتوانسته باشد خارج كند دو دست بنفع برنده حساب مىشود .
اختراع نرد طبق كارنامهء اردشير بابكان و شاهنامه به بزرگمهر نسبت داده شده است . و نرد در قديم هفت نوع بازى داشته است . . . « 1 »
و امّا شطرنج : كلمهء شطرنج معرّب شش رنگ است چون شش مهره دارد كه با آن بازى مىشود و به ترتيب از راست به چپ عبارتند از : شاه ، وزير ، فيل ، اسب ، رخ و . . .
و امّا اربعة عشر : در مجمع البحرين « 2 » مادّهء عشر مىخوانيم :
و فى الحديث : لا تقبل شهادة الاربعة عشر ، و مثله : لا يجوز اللعب بالاربعة عشر ، لعّل المراد بالاربعة عشر الصفان من النقر يوضع فيها شيئ يلعب فيه فى كلّ صف سبع نقر محفورة فتلك اربعة عشر و الله اعلم
هامش
( 1 ) فرهنگ معين ج 4 ص 4700 و 4701 .
( 2 ) مجمع البحرين ج 4 و 3 ص 406 مادّهء عشر