28 - او را تسليم دشمن نكند و خوار نگرداند .
29 - هر خير و نيكى كه براى خود مىخواهد براى او نيز بخواهد .
30 - هر بدى و شرى كه خود را از آن دور مىكند براى او نيز نخواهد و آرزو نكند .
سپس رسول خدا صلى اللّه عليه و آله در دنبالهء حديث فرمود : هر آينه يكى از شماها حقّى از حقوق برادر ايمانيش را پايمال كند ، آن وقت خداوند در روز قيامت محاكمه كرده و آن را كه حق را زير پا گذاشته به نفع طرف ديگر محكوم مىكند .
قوله : و الظاهر : مرحوم شيخ مىفرمايد : مراد از حقوق مذكور ، عبارتست از حقوق مستحبّهاى كه سزاوار است مؤمنين آنها را در حق يكديگر مراعات كنند [ نه اينكه حقوق مذكور ، يك سلسله حقوق واجبه باشد و مخالفت آنها كيفر داشته باشد .
و دليل مطلب اينست كه : در ميان حقوق مذكور ، امورى هست كه بالقطع و الجزم واجب المراعات نيست از قبيل دعا به هنگام عطسه ، عيادت مريض و . . .
و به قرينهء وحدت سياق بقيّه هم بايد حمل بر استحباب شود زيرا از سه حال خارج نيست :
1 - عبارت سى حق . . . هم بر واجب و هم مستحب حمل شود ، اين استعمال لفظ در اكثر است و جايز نيست .
2 - فقط بر واجب حمل شود ، با كثيرى از موارد مذكور نمىسازد و تخصيص اكثر است .
3 - فقط حمل بر استحباب و مطلق الرجحان شود ، و احيانا موارد خاصى از قبيل جواب سلام ، ردّ غيبت و . . . كه واجب است بدليل خارجى باشد و هو المطلوب . ]
اگر كسى بگويد : شما كه اينها را بر استحباب حمل كرديد و حقوق مذكور را
شرح مكاسب (فارسى) — صفحة 398
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٩٨