بلامانع است و منجّم يا هر فردى براساس تجربهاى كه كسب كرده يا از ديگرى برايش نقل شده بطور ظن و گمان و يا حتى بطور قطع و يقين خبر دهد كه مثلا در بيست و چهار ساعت آينده هوا بسيار سرد يا گرم خواهد بود ، يا امشب باران خواهد آمد و . . . چه اينكه نمونهء اين مطلب براى خواجه نصير الدين طوسى قدس سرّه القدوسى كه احياءگردانش نجوم بوده ، اتفاق افتاده و آن اينكه : جناب خواجه در يكى از مسافرتها ، شبى را در اثناء بيابان ميهمان آسيابانى شد و چون تابستان بود و هوا گرم ، موقع استراحت فرمود : من پشتبام مىخوابم ، آسيابان گفت : امشب باران خواهد آمد ، براى حفظ از باران بيا پائين و درون كلبه بخواب ، خواجه نگاهى به آسمان نمود و محاسباتى انجام داد و هيچ امرى كه نشانه آمدن باران باشد نديد و لذا اعتنا نكرد و خوابيد ، و آنشب باران آمد ، خواجه بسيار متعجّب شد و از آسيابان سبب را پرسيد كه تو از كجا فهميدى كه امشب باران خواهد آمد . آسيابان گفت : من سگى دارم و هرشب كه بنا است باران بيايد اين سگ به درون خانه آمده و در دهليز مىخوابد و اين براى من تجربه شده و امشب هم از اوّل شب اين گونه بود و لذا من بطور قطع از آمدن باران خبر دادم . « 1 »
قوله : ثم انّ : روايات فراوانى كه در ذمّ منجّمگرى و ردّ سخنان آنان و تصديق نكردن منجّمين وارد شده كه در مقام ثالث مقدارى از آنها بيان خواهد شد .
يا مقصود از آنها آن خبرهائى است كه مستند به تجربهء قطعى نباشد [ فيراد به غير هذا . ]
و يا آن اطلاقات انصراف دارد به غير اين صورت يعنى صورتى را كه اعتقاد به ربط علّى و تاثير و تأثر باشد شامل مىشود نه مقام ثانى را و از تعريف تنجيم حرام هم همين مستفاد بود ، كه فرمود : الاخبار عن احكام النجوم باعتبار
هامش
( 1 ) قصص العلماء ص 374 و 375 قصه را نقل كرده است .