ديگر مسيلمهء كذّاب لقب خود را « رحمان اليمامة » قرار داده بود . غرض اينست كه مشركين از اطلاق اسم رحمان بر حق تعالى متوحّش شده ، رم مى خوردند « 1 » ؛ چنان كه هر وقتى كه از زبان آن حضرت ( ص ) لفظ « رحمان » را مى شنيدند ، اظهار مى كردند كه محمّد ما را ازين منع مىكند كه دو خدا را بخوانيم ، و خودش غير از اللّه خداى ديگر - يعنى « رحمان » - را مى خواند ! يهود شكايت داشتند كه « محمّد ( ص ) مانند ما ذكر رحمان را چرا به كثرت نمى كند ؟ ! جواب هردو در اين آيت داده شد كه « اللّه » و « رحمان » دو نامى است مخصوص يك ذات منبع الكمالات ؛ و از تعدّد صفات و اسماء ، تعدّد ذات لازم نمى آيد ؛ و اين منافى توحيد دانسته نمى شود . ولى ، اين سخن كه چرا ذكر يك اسم خاص به كثرت نمى شود ؟ پس بدانيد كه از جملهء اسماى حسنى كه اللّه دارد ، هركدام را ياد نموده و ندا كنيد ، مقصد يكى است ؛ از تنوّع عنوانات « 2 » ، معنون تبديل نمى شود .
البتّه اين ضرور است كه « هر سخن جائى و هر نكته مكانى دارد » .
عباراتنا شتّى و حسنك واحد * و كل الى ذاك الجمال يشير
وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها وَ ابْتَغِ بَيْنَ ذلِكَ سَبِيلًا
( 110 )
و به آواز بلند مخوان نماز خود را ، و پست مخوان آن را ؛ و بجوى ميان آن راهى .
تفسير : در نماز جهر ( و همين طور در دعا و غيره ) نه فرياد و فغان زياد و بلند لازم است ، و نه آواز بسيار پست و خفى ؛ اعتدال و ميانه روى امر پسنديده است ( موضح القرآن ) .
در احاديث است كه اوقاتى كه در مكّه قرائت به زور « 3 » خوانده مى شد ، مشركين آن را شنيده در شأن قرآن و فرستنده و آورندهء آن بدزبانى مى كردند ؛ بنابرآن « 4 » ، آن حضرت ( ص ) قرائت بسيار آهسته را شروع كرد ؛ پس اين آيت نازل شد . يعنى ، نه آنچنان به آواز بلند بخوان كه مشركين در مجالس خود بشنوند ( وقت تبليغ مستثناست ، زيرا كه در آن موقع مقصود همين است كه به استماع رسانده شود ) ؛ و نه چنان آهسته و به آواز پست تلاوت شود كه رفقاى خود شما هم آن را نشنيده و بى استفاده مانند . افراط و تفريط را گذاشته
هامش
( 1 ) . رم مى كردند ؛
( 2 ) . عنوان ها ، عناوين
( 3 ) . به جهر ، با صداى بلند
( 4 ) . بنابراين ،