الْعَظِيمَ
( 87 )
بزرگ .
تفسير : حضرت شاه ( رح ) مى نويسد : به اين نعمت بزرگ كه خدا ( ج ) به تو ارزانى داشته نظر كن و از مخالفت كافران تنگدل مباش .
تنبيه : در مصداق « سبع مثانى » اختلاف است . صحيح و راجح آنست كه مراد از آن ، هفت آيت سورهء فاتحه مى باشد . كه در هر نماز مكرّر خوانده مىشود ، و در اوراد نيز باربار قرائت مى گردد .
در حديث است : خداوند ( ج ) در تورات ، انجيل ، زبور و قرآن ، در هيچ كتاب ، سورتى مانند آن نازل نفرموده . در احاديث صحيحه تصريح است : نبى كريم ( ص ) گفت : همين سورهء « فاتحه » سبع مثانى و قرآن عظيم است كه به من داده شده . اطلاق « قرآن بزرگ » بر اين سورهء كوچك به اعتبار درجه و مرتبت آن است ، و از اينجاست كه آن را « ام القرآن » نيز خوانند . گويا ، فاتحه متن و خلاصه است ، كه تفصيل و شرح آن تمام قرآن را بايد دانست . نقشهء اجمالى تمام علوم و مطالب قرآن تنها در اين سوره موجود است . كلمهء « مثانى » بنابر بعض حيثيّت ها بر قرآن كامل هم اطلاق شده :
« اللَّهُ نَزَّلَ أَحْسَنَ الْحَدِيثِ كِتاباً مُتَشابِهاً مَثانِيَ
- الآية » ( زمر ، ركوع 3 ) ؛ و ممكن است كه ديگر سورها را نيز بنابر وجوه مختلف « مثانى » گفت ؛ امّا ، اينجا مصداق « سبع مثانى » و « قرآن عظيم » سورت « فاتحه » مى باشد .
لا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلى ما مَتَّعْنا بِهِ أَزْواجاً مِنْهُمْ
باز مكن دو چشم خود را بسوى آنچه بهره مند ساخته ايم به آن جماعت ها را از ( كافران ) [ ايشان ] .
تفسير : يعنى ، به حشمت حيات چند روزهء دنيا كه به مشركان و يهود و نصارى و غيره ، دشمنان خدا و رسول ، نصيب شده ؛ نظر مكن ؛ كه چرا به اين معلونان چنين نعمت و حشمت داده شده است ؟ ! چه اين همه در شقاوت و شرارت آنها مى افزايد ؛ اگر اين ثروت نصيب مسلمانان مى شد ، آن را صرف حسنات