تا جاى زيادى اين وقايع مذكور است ولى دسيسههاى منافقان بيشتر بيان شده است . در برخى مواقع به مسلمانان خطاب و به حال آنها تعرّض شده ، در اين آيت مسلمين بشدت سوى جهاد تحريض مىشوند و آنچه در اين امر بزرگ است بر ايشان آشكار مىگردد و آن اينست كه گرائيدن به عشرت آنى و آرامش فانى و ترك جهاد چنان است كه كسى از اوج به حضيض بيفتد . در نظر مؤمن صادق كه خير جاويد آخرت را به عشرت و آرامش گذرنده دنيا بستاند . در حديث آمده است كه اگر دنيا را در نزد خالق اعتبار يك بال پشه مىبود خداوند ( ج ) جرعهء آبى به كافر نمىداد .
إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذاباً أَلِيماً وَ يَسْتَبْدِلْ قَوْماً غَيْرَكُمْ وَ لا تَضُرُّوهُ شَيْئاً وَ اللَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ
( 39 )
اگر بيرون نيائيد ، عذاب كند شما را عذابى درد دهنده ؛ و بدل شما گيرد قومى را به جز از شما ؛ و ضرر رسانده نتوانيد خدا را هيچ ؛ و خدا بر هر چيز تواناست .
تفسير : كار خدا ( ج ) بسته به شما نيست ؛ اگر شما تنپرور و كناره جوئيد ، او تعالى به قدرت كامل خويش قوم ديگرى را براى خدمت دين حق مستعدّ و استوار خواهد كرد ، و شما ازين سعادت محروم خواهيد شد و بلاشك زيان مر شما راست .
منت منه كه خدمت سلطان همى كنى * منت شناس ازو كه به خدمت گذاشتت
إِلَّا تَنْصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُما فِي
اگر مدد نكنيد رسول را ؛ به تحقيق نصرت داده او را اللّه ، هنگامى كه بيرون كشيد او را آنان كه كافر بودند ، درحالىكه دوّم تن از دو بود ، وقتى كه هر دو در