تفسير : در آيت گذشته ، احتمال نزول عذاب بيان شده بود . اكنون حواله به واقعاتى « 1 » مىشود كه در زمان پيشين عذاب به چه انواع فرود آمده ، و نيز تنبيه شده كه چون گنهگار را در ابتدا اندكى تنبيه شود ، بايد فورا سوى خدا ( ج ) بازگردد ، و آن را در اثر قساوت قلب و اغواى شيطان خفيف نداند . در موضح الفرقان است : خدا گنهگار را اندكى مؤاخذه مىنمايد ؛ اگر تضرّع نمود و توبه كرد ، نجات يافت ؛ اگر به اين مؤاخذه تسليم نشد و غفلت كرد ، و ابواب وسعت و عيش را باز يافته ، به جاى آنكه سپاس مىگزارد ، و از انعام و احسان او متأثّر مىگرديد ، خوبتر در گناه فرو رفت ، بغتتا مؤاخذه گرديد . اينجا ارشاد است كه اگر انسان را تنبّهى از گناه رسد ، به توبه مسارعت ورزد ، و منتظر آن نشود كه چون تنبيه بيشتر شود ، يقين مىنمايم !
فَقُطِعَ دابِرُ الْقَوْمِ الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ
( 45 )
پس بريده شد بنياد گروه ستمگاران ؛ و همه ستايشها خدا راست كه پروردگار جهانيان است .
تفسير : استيصال ستمگاران اثر ربوبيّت عامّه ، و براى نظام مجموعهء جهان رحمت بزرگ اوست ؛ لهذا ، در اينجا به اظهار حمد و ستايش پرداخت .
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ أَخَذَ اللَّهُ سَمْعَكُمْ وَ أَبْصارَكُمْ وَ خَتَمَ عَلى قُلُوبِكُمْ
بگو : آيا ديديد اگر گيرد خدا شنوائى شما را ، و چشمهاى شما را ، و مهر كند بر دلهاى شما ؛
هامش
( 1 ) . واقعياتى