قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ
نشسته و بر پهلوى خويش
تفسير : هنگام خوف ، اگر بنابر تضييق و عدم اطمينان در نماز تقصيرى واقع گردد ، بعد از فراغ از نماز خوف در هر وقت و حال ، ايستاده ، نشسته ، به پهلو افتاده ؛ حتّى در وقت هجوم و مقاتله نيز ، خدا را ياد كنيد ؛ زيرا ، تعيين وقت و پابندى به ديگر قيود در هنگام نماز بود كه از آن جهت تضييق و عدم اطمينان پديد مىآيد ؛ سواى اين مىتوانيد در هرحال بدون تعيين وقت خدا را ياد كنيد ، و هيچگاه از ياد او فارغ نباشيد ؛ عبد اللّه بن عبّاس ( رض ) در ذيل اين آيت مىفرمايد : كسى كه خرد و حواسّ وى بنابر علّتى از كار مانده باشد ، البتّه معذور است ؛ ديگر احدى از ذكر الهى معذور شمرده نمىشود .
فَإِذَا اطْمَأْنَنْتُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ إِنَّ الصَّلاةَ كانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتاباً مَوْقُوتاً
( 103 )
پس چون ايمن شديد از خوف ، برپا داريد نماز را ؛ هر آئينه نماز هست بر مسلمانان فرض در وقت مقرّر آن .
تفسير : چون خوف برداشته شود ، اطمينان پديد آيد ، نماز را به خشوع قلب و تعديل اركان و رعايت شروط و محافظت آداب برپا داريد ؛ چنان كه در حال امن مىخوانيد . اجازت حركات زايده ، خاص « 1 » در حالت خوف مىباشد . نماز در وقت معيّن فرض است در سفر و حضر ؛ در حال اطمينان و خوف در وقت معيّنه خوانده شود ، نه اينكه هر وقت بخواهيد بخوانيد ؛ يا : خداوند دربارهء نماز ضبط و تعيين كامل مىفرمايد كه در حضر چگونه خوانده شود ، و در سفر چگونه ، در حال خوف چگونه ، و در حال اطمينان چگونه خوانده شود ؛ و بايد در هرحال به آن پابندى شود .
هامش
( 1 ) . تنها