صحّت و حسن اركان نماز به منزلت روح و روان است : نخست اين است كه در حال سكر به نماز قريب مشويد ، تا آنگاه كه سخن خود را درست فهميده بتوانيد « 1 » ؛ و هنگام جنابت از نماز دور باشيد تا آنگاه كه غسل بكنيد ، و تمام بدن خويش را به درستى پاك نمائيد ؛ چه در نماز اين دو چيز مهتم بالشأن است : حضور و خشوع ؛ طهارت و نظافت ؛ و يا : دو چيز نسبت به تمام امور متعلّقهء صلوة بر نفس شاقّتر مىباشد . اگر سكر مخالف حضور و خشوع است ، جنابت منافى طهارت و نظافت مىباشد ؛ بلكه سكر مانند خواب و بيهوشى ناقض وضو و مخالف طهارت نيز مىباشد . پس مطلب اين شد كه نماز را به اهتمام كامل بخوانيد ، و همه امور ظاهرى و باطنى آن را رعايت نماييد ؛ اگرچه بر نفس شما دشوار باشد . در اين موقع ، از اين همه تأكيد و تقييد ، دو فايده مستنبط مىگردد :
( 1 ) چون تعميل تمام احكام متذكّرهء فوق كه شامل بر « 2 » حقوق و معاملات و عبادات بدنى و مالى است ، و اجتناب از بخل و ريا و خودپرستى و تكبّر ، بر نفس شاقّ مىنمود ؛ اجراى آن بر شنوندگان خلجان توليد مىكرد « 3 » ؛ اين است كه علاج اين دشوارى و خلجان توضيح مىشود ؛ يعنى ، شما نماز را با همه شرايط و آداب ظاهرى و باطنى آن ادا كنيد ؛ تعميل اوامر و اجتناب از نواهى متذكّره به شما « 4 » آسان خواهد شد ؛ زيرا ، فيض نماز ، همه اوامر و عبادات را سهل و دل پسند مىگرداند ، و از منهيّات و معاصى نفرت پديد مىآرد ؛ چنان كه در ديگر آيات و احاديث ذكر شده ، و علماى محقّق تصريح فرمودهاند .
( 2 ) احتمال دارد مردمان كاهل و بىهمّت ، چون اين همه احكام سابقه را بشنوند ، به تصوّر ضعف و مجبورى خويش ، در نماز نيز تنبلى و بىذوقى نشان دهند ( با آنكه شرايط و آداب كثيره نماز در قرآن موجود است ) ؛ لهذا ، در نماز تأكيد و اهتمام شد . خلاصه ، هركه نماز را به اهتمام و التزام برپا دارد ؛ ساير احكام بدنى و مالى نيز بر وى سهل مىشود ؛ و هركه در ديگر احكام تكاسل و بىاعتنائى كند ، بعيد نخواهد بود كه در اقامت نماز « 5 » نيز تقصير ورزد ؛ و اللّه اعلم .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَقْرَبُوا الصَّلاةَ وَ أَنْتُمْ
اى مؤمنان ، نزديك مشويد به نماز در حالىكه شما
هامش
( 1 ) . بتواند بفهميد ؛
( 2 ) . چون اجراى تمامى احكام مذكورهء فوق كه مشتمل بر . . .
( 3 ) . براى شنوندگان توليد نگرانى مىكرد ؛
( 4 ) . براى شما
( 5 ) . اقامهء نماز