گرديدهاند . البتّه ، چنين خطاها را خداوند ( ج ) مىبخشد ؛ خدا عالم السرّ و الخفيّات است ، و مىداند كه كدام كس به نادانى گناه كرده ، و كه از سر صدق توبه نموده ؛ خدا ( ج ) با حكمت است ؛ هر توبه كه موافق حكمت اوست ، قرين اجابت مىگردد .
فايده : از قيد « جهالت » و قيد « قريب » كه در اين آيت مذكور شده برمىآيد كه هركه به نادانى مرتكب گناهى شود ، و بعد از تنبيه ، بدون درنگ توبه نمايد ؛ مقتضاى عدل و حكمت آن است كه توبهء وى قبول گردد ؛ و هركه عالما و عامدا از فرمان الهى ( ج ) سر باززند ، يا پس از اطّلاع در توبه درنگ نمايد ، و به حالت سابق استوار بماند ؛ به قانون عدل و انصاف ، اصلا گناه وى شايستهء بخشش نيست . قبول توبهء وى به عنايت الهى ( ج ) است كه از فضل خويش هردو نوع توبه را قبول مىفرمايد ؛ ذمّهوارى صرف در صورت اوّل است ، نه در غير آن .
وَ لَيْسَتِ التَّوْبَةُ لِلَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ حَتَّى إِذا حَضَرَ أَحَدَهُمُ الْمَوْتُ قالَ إِنِّي تُبْتُ الْآنَ وَ لَا الَّذِينَ يَمُوتُونَ وَ هُمْ كُفَّارٌ أُولئِكَ أَعْتَدْنا لَهُمْ عَذاباً أَلِيماً
( 18 )
و نيست قبول توبه مر كسانى را كه مىكنند بدىها ، تا آنگاه كه فرا رسد يكى از ايشان را مرگ ، مىگويد : هر آئينه من توبه مىكنم اكنون ! و نه آن كسانى را كه مىميرند در حالىكه ايشان كافر باشند ؛ آن گروه ، مهيّا كرديم مر ايشان را عذاب درددهنده .
تفسير : توبهء كسانى اجابت نمىشود كه بر گناه مداومت مىورزند ، و از آن دست نمىكشند ؛ تا وقتى كه مرگشان فرا مىرسد ، آنگاه مىگويند : اكنون توبه كرديم ! و همچنين توبهء كسانى