مپنداريد كه اگر به خانه مى نشستيم ، مرگ وارد نمى گشت ، و كشته نمى شديم !
وَ قالُوا لِإِخْوانِهِمْ
و گفتند در حق برادران خويش ؛
تفسير : چون منافقين در ظاهر خويشتن راى مسلمانان نشان داده بودند ، مسلمانان راى برادر خواند ؛ يا ، چون نسبا با انصار مدينه خويشاوند بودند ، و اين سخن راى در پيرآية خيرخواهى و همدردى مى گفتند ؛ از اين جهت ، تعبير به كلمة « اخوان » شد .
إِذا ضَرَبُوا فِي الْأَرْضِ أَوْ كانُوا غُزًّى لَوْ كانُوا عِنْدَنا ما ماتُوا وَ ما قُتِلُوا لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ
و قتى كه سفر كنند در زمين ؛ يا باشند غازيان ؛ اگر مى بودند نزد ما ، نه مى مردند ؛ و نه كشته مى شدند ؛ تا گرداند خدا اين سخن را افسوس در دل هايشان ؛
تفسير : لا بد آنها چون خارج از مدينه برآمدند ، مردند ؛ اگر با ما در خانه هاى خود اقامت مى و رزيدند ، چرا مرده يا مقتول مى گرديدند ؟ ! اين اظهارات ، به اين غرض بود كه مسلمانان بشنوند ، و ما ية افسوس و حسرتشان گردد ، و گويند : چون بدون سنجش ، از جاهاى محفوظ خارج ، و در آتش جنگ داخل گرديديم ، به اين مصيبت گرفتار شديم ؛ اگر در خانه هاى خويش مى بوديم ، به چنين بلا مبتلا نمى گرديديم ؛ اما ، مسلمانان آن قدر خام و بى خرد نبودند كه فريب مى خوردند ؛ برعكس ، اين سخنان از منافقان راى فاش گردانيد .
بعضى مفسران برآنند كه « لام » در
« لِيَجْعَلَ اللَّهُ ذلِكَ حَسْرَةً فِي قُلُوبِهِمْ »
لام عاقبت