يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ
گمان مىكردند به اللّه گمان ناحق ؛ مانند گمان جاهلان كافران ؛
تفسير : وعدههاى خدا ( ج ) كجا رفت ؟ ! بلكه معلوم مىشود كه داستان اسلام به پايان رسيده ؛ ديگر پيغمبر و مسلمانان نمىتوانند به منازل خويش بازگردند ؛ و همه در اينجا كشته مىشوند ! چنان كه جاى ديگر گفته است :
« بَلْ ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَنْقَلِبَ الرَّسُولُ وَ الْمُؤْمِنُونَ إِلى أَهْلِيهِمْ أَبَداً »
( الفتح ، ركوع 2 ) .
يَقُولُونَ هَلْ لَنا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ
مىگفتند آيا هست ما را از اين كار ( نصرت ) چيزى ؟ !
تفسير : كار ما هنوز باقيست يا بكلّى تمام شده ؟ ! يا اينكه به همراهان محمد - صلّى اللّه عليه و سلّم - چيزى از فتح حاصل مىشود ؟ ! يا اينكه خدا ( ج ) هرچه را خواست انجام داد ؛ به ما و ديگران « 1 » چه اختيار است ؟ ! اين بود معنى ظاهرى كلمات ؛ نيّتى كه در دل داشتند ، آينده ذكر مىشود .
قُلْ إِنَّ الْأَمْرَ كُلَّهُ لِلَّهِ
بگو : هر آئينه كار همه براى خداست .
تفسير : مراد منافقين از اين قول :
« هَلْ لَنا مِنَ الْأَمْرِ مِنْ شَيْءٍ »
، كلمة حقّ اريد بها الباطل است . بدون شك ، اين درست است ؛ در دست شما چيزى نيست ، و هر كار در اختيار خداست ؛ هركه را خدا ( ج ) خواهد آباد ، و هركه را خواهد بر باد مىكند ؛ غالب مىكند يا مغلوب ؛ آفت نازل مىنمايد يا راحت مىدهد ؟ كامياب مىسازد يا ناكام ؟ خداوند ( ج ) مىتواند يك واقعه را دربارهء قومى رحمت ، و براى قومى ديگر نقمت گرداند ؛ همه امور به اقتدار و اختيار اوست ؛ امّا ، آنچه شما از اين قول در دل داريد ، خدا ( ج ) بر خيانت دلهاى شما آگاه است ، كه در آينده بيان
هامش
( 1 ) . براى ما و ديگران