ما فاتَكُمْ وَ لا ما أَصابَكُمْ
آنچه فوت شده از شما ، و نه به آنچه رسيده به شما ؛
تفسير : چون خاطر پيغمبر را مغموم ساختيد ؛ به سزاى آن ، بر شما غم وارد شد ؛ و غم در بدل غم رسيد ؛ تا آينده به ياد داشته باشيد كه بههرحال حكم پيغمبر ( ص ) را اطاعت نمائيد ؛ اگرچه مفاد شما « 1 » ، مانند غنيمت و غيره ، از دست شما برود ؛ و يا مصيبتى رخ دهد !
تنبيه : اكثر مفسّران
« فَأَثابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ »
را چنين تفسير كردهاند : خدا ( ج ) به شما غم بالاى غم افزود . يك غم آن بود كه فتح و موفّقيّتى كه در ابتدا حاصل كرده بودند ، از دست رفت غم دوّم ، كشته شدن و جراحت كسان آنها ، و اشاعت خبر شهادت حضرت پيغمبر ( ص ) بود . بعضى چنين استنباط كردهاند : در عوض غمى كه بنابر عدم ظفر و موفّقيّت و از دست رفتن غنيمت ، و تحمّل نقصان مالى و بدنى به شما رسيده بود ، چنان غم بزرگى فرا رسيد كه تمام غمهاى گذشته را از ياد برد ؛ يعنى افواه قتل حضرت پيغمبر ( ص ) « 2 » مسلمانان از شدّت اين اندوه ، هوش و حواسّ خويش را باختند ؛ حتى نتوانستند آواز حضرت پيغمبر ( ص ) را بشنوند ؛ مانند كسى كه بهطور كلّى به جانبى چنان منهمك باشد ، و از جانب ديگر غافل و بىخبر شود .
وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ
( 153 )
و خدا خبردار است به آنچه مىكنيد .
تفسير : به احوال و نيّات شما آگاه است ، و بر طبق آن معامله مىكند .
ثُمَّ أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ بَعْدِ الْغَمِّ أَمَنَةً نُعاساً يَغْشى طائِفَةً مِنْكُمْ
باز ، فرود آورد بر شما پس از اندوه ، ايمنى ؛ كه پينكى بوده ؛ در پيچيد گروهى را از شما ؛
هامش
( 1 ) . منفعت شما ، مصلحت شما
( 2 ) . بر زبان گرفتن ( اعلان ) قتل حضرت پيغمبر ( ص ) ؛