تفسير : اگر اكثر فرمان نمىبرند ، آنها را بگذاريد « 1 » ؛ از كثرت و حشمت مادّى ايشان اظهار خوف منمائيد . اى خير الامم ؛ وعدهء خداست كه اين لشكر شيطان شما را از راه منحرف ساخته نمىتواند « 2 » ( به شرطى كه « 3 » شما خويشتن را خير امم ثابت نمائيد ) . اينها تنها اينقدر مىتوانند كه شما را دشنام دهند ، و به آئين نامردان ، زشت و ناسزا گويند ، يا كدام تكليف خرد عارضى برسانند « 4 » ؛ امّا ، هرگز نمىتوانند به شما فيروز و مسلط گردند ، يا خسارت بزرگ قومى به شما وارد نمايند . اگر در جنگ به شما مقابل شوند ، پشت داده مىگريزند « 5 » ، و از هيچ سو نصرتى به آنها نمىرسد كه آنها را از هزيمت بازدارد . اين پيشينهگوئى ، يكايك انجام يافت ؛ چنانچه « 6 » در عهد اصحاب ، در حشر اهل كتاب « 7 » ، چنين واقع شد . آنها همه تن مصروف شده ، تمام نيروهاى خود را به كار افگندند ؛ اما نتوانستند سر مويى از مسلمانان را كم كنند « 8 » ؛ هرجا مقابل شدند ، بسان « حمر مستنفره » هزيمت يافتند ؛ نصرت و امداد خدا ( ج ) در هرحال شامل احوال خير الامم بود ؛ دشمنان سراسيمه و بىكس ، مخذول و مقهور ، گريختند ؛ يا اسير شدند ؛ يا اطاعت نمودند يا به جهنّم و اصل گرديدند ؛ فللّه الحمد و المنّة .
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ أَيْنَ ما ثُقِفُوا إِلَّا بِحَبْلٍ مِنَ اللَّهِ وَ حَبْلٍ مِنَ النَّاسِ
زده شده بر ايشان خوارى ، هرجا كه يافته شوند ؛ مگر به دستاويزى از خدا ، و دستاويزى از مردم ؛
تفسير : چنان كه از سياق كلام و آيات ديگر قرآن كريم نيز هويداست ، معلوم مىشود كه اين آيات در اهل كتاب مخصوصا به يهود متعلّق مىباشد ؛ يعنى بر يهود هميشه مهر ذلت نهاده شده ؛ اين تيرهبختان هرجا پيدا شوند ، نقش ذلّت از آنها زايل نمىشود ؛ ثروتمداران بزرگ يهود نمىتوانند هستى و دارائى خود را به استقلال حفظ كنند ؛ زيرا ، در هيچ جا حاكميّت مستقلّ
هامش
( 1 ) . واگذاريد ؛
( 2 ) . نمىتواند شما را از منحرف سازد
( 3 ) . به شرط اينكه
( 4 ) . يا يك زحمت اندك جانبى برسانند ؛
( 5 ) . به شما پشت مىكنند و مىگريزند ،
( 6 ) . چنان كه
( 7 ) . بيان اين كلمه در سورهء « حشر » به تفصيل مىآيد .
( 8 ) . نتوانستند تار مويى از سر مسلمانان كم كنند ؛