وَ الْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحارِ
( 17 )
و آمرزش خواهندگان را در آخرهاى شب .
تفسير : در راه خدا ( ج ) تكاليف بزرگ را برداشته ، به فرمانبرى او استوار ، و از معصيت بازمىمانند ؛ دل و زبان و نيّت و معاملهء آنها راست است . احكام خدا را به كمال تسليم و انقياد ادا مىكنند ؛ ثروت خداداد را در موقع آن صرف مىنمايند ؛ بامداد كه وقت طمأنينت و اجابت دعاست ، ليكن بيدارى به سهولت ميسّر نيست ، برمىخيزند ، عفو گناه و تقصيرات خود را از پروردگار خود مىخواهند ؛
« كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ . وَ بِالْأَسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ »
( ركوع اوّل سورهء ذاريات ) يعنى غالب حصّهء شب را در عبادت بسر برده وقت سحر استغفاركنان مىگويند : خداوندا ، تقصيرى كه از ما در عبادت واقع شده به فضل خويش ببخشاى !
شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
گواهى داد اللّه هر آئينه شأن اين است كه نيست هيچ معبودى غير او ؛
تفسير : در ابتدأ ، خطاب به نصاراى نجران بود ، و عقيدهء الوهيّت مسيح را به كمال لطافت باطل گردانيده ، توحيد خالص را اعلان ، و به ايمان آوردن ترغيب فرموده ، در بين ، موانعى را ذكر فرموده كه با وجود روشن شدن حق ، انسان را از شرف ايمان محروم مىدارد ، يعنى مال و اولاد و سامان عيش و عشرت ؛ در اين آيات ، بعد از بيان صفات مؤمنين ، به اصل مضمون توحيد و غيره عود شده ، يعنى در قبول توحيد خالص تردّد نمىتوان شد « 1 » ؛ زيرا ، حق تعالى در تمام كتابهاى خود گواهى ، و هر ورق و هر نقطهء كتاب فعلى ( صحيفهء كائنات ) شهادت مىدهد كه سواى ربّ العالمين احدى سزاوار پرستش نيست : « و فى كل شيء له آية - تدل على انه واحد » ؛
« سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ »
( حم سجده ، ركوع 6 ) .
هامش
( 1 ) . ترديد نمىتوان كرد ؛