است كه قبل از آنكه مضطر شود و بيچاره گردد از اين اشياء بخورد ، و از حد درگذشتن آن است كه فزونتر از حاجت بخورد ؛ بلكه چندان بخورد كه از گرسنگى نميرد .
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
( 173 )
هر آئينه خدا نهايت بخشاينده ، بسيار مهربان است .
تفسير : الها ! تو بسيار بخشايندهئى ؛ تو كه از هرگونه جرايم عباد خويش درمىگذرى ، چنين بندگان مضطر و بيچاره را چگونه نبخشى ؟ خداوند ( ج ) بر بندگان خود بس مهربان است كه ايشان را در حال بيچارگى واضحا اجازه داد تا به هر صورتى كه توانند خويشتن را نگهدارند ؛ چه ، در حال اضطرار حكم ممانعت از ايشان برداشته شده ؛ ورنه حضرت مالك الملك حق داشت كه بر بندگان خويش فرمان مىداد و مىگفت : اگر زنده بمانند يا نه ، از فرمان او سرباز متابند .
درينجا يك شبهه پديد مىآيد : آنانى كه از گرسنگى به جان مىآيند و حواس خويش را مىبازند ، محال است كه اندازه و مقدار سدّ رمق « 1 » را نگهدارند ، و افزون از آن نخورند ؛ اندازه نگهداشتن در اين حال ، اگر محال نباشد ، حتما دشوار مىباشد ، خدا اين مشكل را به ارشاد
« إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ »
سهل گردانيد .
إِنَّ الَّذِينَ يَكْتُمُونَ ما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنَ الْكِتابِ
هر آئينه كسانى كه مىپوشند آنچه را فرو فرستاده است خدا از كتاب ،
تفسير : احكامى را كه خدا ( ج ) در كتاب آسمانى راجع به حلال و حرام فرو فرستاده بود يهود پنهان كردند و از خويشتن در آن تصرّفاتى نمودند ؛ از آن كاستند و بر آن افزودند ؛ يا چنانچه در آيت سابق ذكر شد ، يهود نعت حضرت محمّد ( ص ) را كه در تورات بود ، كتمان نمودند و تبديل كردند . نه اين هر دو كار ، گناه بزرگ است ؛ زيرا ، مطلب آنها اين است كه در نتيجه مردم از راه حق و هدايت باز مانند و همه در گمراهى باشند ؛ حال آنكه خداوند ( ج ) كتاب و پيغمبر خويش را براى هدايت مردم فرستاده . اينها با خدا ( ج ) مخالفت ورزيدند ، و مردم را دچار گمراهى و
هامش
( 1 ) . به اندازهء بخور و بمير ، قوت لايموت