وصف ، فقط منحصر به بارى تعالى است ، گرچه « لم يولد » نيز چنين است ، به هر حال ، خدا از اين جهت نيز بى همتاست .
4 -
وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ
ظاهرا « يكن » منسلخ از زمان است نظير
كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا
مريم / 290 « احد » نكره در سياق نفى ، مفيد عموم است ، آن شامل انسان غير انسان مىباشد ، معنى آيه چنين مىشود : هيچ كس و هيچ چيز مانند خدا نيست ، نظير
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
اين هم شكل ديگرى از بى همتايى است ، تأخر « احد » ظاهرا براى حفظ اواخر آيات است .
نكتهها
درجات توحيد : در رابطه با
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
بايد دانست : دربارهء خداوند سبحان به چهار نوع توحيد عقيده داريم كه درجات توحيد ناميده مىشوند .
اول : توحيد ذات . يعنى خدا بى همتا و بى مانند است مانند
قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ
و آيات بعدى كه همه حكايت از بى مانندى خدا دارند و نظير آيات
لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ
شورى / 11 ، نفى ثانى داشتن نيز از توحيد ذات است نظير
لا تَتَّخِذُوا إِلهَيْنِ اثْنَيْنِ إِنَّما هُوَ إِلهٌ واحِدٌ
نحل / 51 و نظير
وَ لا تَقُولُوا ثَلاثَةٌ انْتَهُوا خَيْراً لَكُمْ إِنَّمَا اللَّهُ إِلهٌ واحِدٌ
نساء / 171 .
دوّم : توحيد صفات . يعنى صفات حق تعالى عين ذات اوست ، ميان ذات و صفات حق دوگانگى وجود ندارند ، بر خلاف انسان كه صفاتش عارض بر ذات او است ، نظير علم ، كه قبلا وجود نداشت ، بعدا عالم شد ، على هذا يا بگو : اللَّه و يا بگو :
علم مطلق ، يا قدرت مطلق ، هر سه يكى است .
توحيد صفاتى نفى هر گونه كثرت و تركب در خود ذات است و همچنين