است .
5 - 7 -
فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى
مراد از اعطاء ، انفاق مال و از « اتّقى » ظاهرا تقوى در انفاق است يعنى اعطاء و انفاق او بايد في سبيل اللَّه باشد ، منظور از « الحسنى » وعدهء ثواب و بهشت است كه لازمهاش اعتقاد به معاد مىباشد ، يعنى : « و صدق بالعدة الحسنى او المثوبة الحسنى » ، مقصود از جمله اخير ظاهرا آن است كه او را به حالت و خصلتى موفق مىكنيم كه كارهاى خوب را به نحو آسان و از روى رغبت انجام دهد ، آرى اگر كار از روى تقوى و اعتقاد به معاد و پاداش باشد ، بر انسان سهل و آسان مىشود چون دادن يك باغ در مقابل يك نخل و انفاق آن در راه خدا كه براى ابو دحداح آسان بود ، زحمت در راه خدا براى مؤمن شيرينتر از عسل است .
8 - 10 -
وَ أَمَّا مَنْ بَخِلَ وَ اسْتَغْنى وَ كَذَّبَ بِالْحُسْنى فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرى
.
اين به عكس انسان اولى است « استغنى » يعنى با بخل كردن بخواهد كه غنى شود ، تكذيب وعدهء حسنى لازمهاش انكار معاد است ، عسرى حالت و خصلتى است كه عمل به كارهاى نيك را بر انسان تنگ و دشوار مىكند
وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً كَأَنَّما يَصَّعَّدُ فِي السَّماءِ
انعام / 125 در نتيجه به اعمال خوب توفيق پيدا نمىكند .
11 و 13 -
وَ ما يُغْنِي عَنْهُ مالُهُ إِذا تَرَدَّى إِنَّ عَلَيْنا لَلْهُدى وَ إِنَّ لَنا لَلْآخِرَةَ وَ الْأُولى
.
دنباله مطلب گذشته است ، در اينجا سه مطلب هست .
اول : آنكه معاد را تكذيب كرده و با بخل ، به مال و ثروت رسيده است ، چون مشرف به هلاكت و مرگ شود ثروتش او را از هلاكت كفايت نمىكند و باز نمىدارد ، ممكن است منظور از آن رسوايى دنيا نيز باشد چنان كه مثلا