در دنيا بىزحمت انجام مىدهد و در آخرت اهل بهشت مىشود ، دوم كار نيك بر او سخت مىشود لذا كار نيك انجام نمىدهد و در آخرت اهل عذاب مىشود .
سوگندها كه در اول سوره آمده است بعدا بررسى خواهد شد .
1 - 4 -
وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى
.
در اين آيات چند مطلب را مىشود مطرح كرد . اول اينكه شب و روز و مذكر و مؤنث بودن از مظاهر قدرت خدا و از نظام اتم جهان است و يكى از اسرار عجيب خلقت مسئله نر و مادگى است ، در انسان و حيوان و نباتات و به وسيله آنست كه خلقت به طور خود كار پيش مىرود و جاى نقصها پر مىشود « سبحانك ما اعظمك و اعلمك » خدايا چقدر با عظمت و دانا و توانايى ! ! ! . سوگندها انسان را به طبيعت و نظام جهان متوجه مىكند .
دوم : اينها همه مخالف هم هستند و آثار مخالف دارند ، شب اثرش پوشاندن و پنهان كردن اشياء است ، روز اثرش ظاهر و آشكار كردن اشياء مىباشد مؤنث و مذكر در عين حال كه خلاف همند ، آثار مخالف دارند ، اولى جنبه قابلى و دومى جنبهء فاعلى دارد .
سوم : تناسب اين آيات با مقسم به شايد آن باشد كه شما انسانها نيز جزئى از جهان خلقت هستيد ، اعمال و آثارتان مختلف و متفرق است ، بعضى آتشزا و بعضى بهشتزا است . و اللَّه العالم .
منظور از « ما » در
وَ ما خَلَقَ الذَّكَرَ وَ الْأُنْثى
خداست ، آمدن « ما » براى تفخيم و تعظيم است يعنى سوگند به آن موجود عظيم و سوگند به آن قدرت بزرگى كه مذكر و مؤنث را آفريده است . آيهء :
إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى
جواب قسمهاست يعنى تلاش شما انسانها متفرق و مخالف است ، در آيات زير تلاشهاى مخالف كه بعضى در راه حق و بعضى در راه انكار حق تلاش مىكنند بيان گرديده