شرحها
در اين آيات به زمان و آنچه در مسير زمان واقع است سوگند ياد شده كه عذاب خدا در دنيا و آخرت كافران را خواهد گرفت و نعمت و فقر از جانب خدا امتحان است ، سپس به قسمتى از عقوبتهاى دنيا كه كافران و اهل طغيان را گرفت اشاره شده است .
1 - 5 -
وَ الْفَجْرِ ، وَ لَيالٍ عَشْرٍ ، وَ الشَّفْعِ وَ الْوَتْرِ ، وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ ، هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ
پيش از آنكه اقوال مفسران را نقل كنيم به نظر ما اين آيات ، قسمهايى است به زمان و موجوداتى كه در مسير زمان واقع هستند گذشت زمان وعدههاى خدا را به مرحلهء وجود مىرساند ، در نتيجه نيكوكاران به سعادت و بدكاران به شقاوت مىرسند قيد « يسر » در
وَ اللَّيْلِ إِذا يَسْرِ
بهترين دليل است كه منظور از اين قسمها زمان و گذشت آنست و گرنه قيد « رفتن » در آن نمىآمد .
توضيح اينكه : فجر ، ليال عشر و ليل ، همه زمانند و همه در حركتند اما شفع و وتر ، بايد بدانيم كه موجودات دو گونه هستند ، يكى مذكر و مؤنث ( نر و و ماده ) مانند انسان و حيوانات و نباتات ، ديگرى آنكه نر و ماده بودن در آنها نيست مانند كوهها ، درياها ، زمين و امثال آنها ، به نظر مىآيد مراد از « الشفع » قسمت اول و از « وتر » قسمت دوم است يعنى قسم به موجوداتى كه نر و ماده هستند و قسم به موجوداتى كه جفت بودن در آنها نيست يعنى : قسم به همهء كائنات .
بدين بيان هضم و فهم آيه :
هَلْ فِي ذلِكَ قَسَمٌ لِذِي حِجْرٍ
آسان خواهد بود يعنى : قسم به زمان و قسم به آفريدهها كه در مسير زمانند آيا در اين سخن براى خردمند قسم هست ؟ آرى كه قسم هست . و اللَّه العالم مانعى نيست كه مردم آن زمان اين مطلب را به طور كامل نفهميده باشند ، زيرا قرآن براى همه و براى هر زمان