به دليل آنكه : رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله و مسلمانان در مكه داراى شوكت و قدرت و اموال نبودند تا بعضىها براى نفع مادى و يا ترس ادعاى ايمان كنند و در باطن كافر باشند ، على هذا نفاق فقط در مدينه به وجود آمد ، آن موقع كه مسلمانان داراى شوكت و قدرت شدند ، از اين رو از مقاتل نقل شده كه گويند : آيهء
وَ ما جَعَلْنا أَصْحابَ النَّارِ إِلَّا مَلائِكَةً . . .
در مدينه نازل شده است .
ولى قرآن اين گفته را رد مىكند و از وجود نفاق در مكه خبر مىدهد چنان كه در آيه
وَ ما جَعَلْنا أَصْحابَ النَّارِ . . .
گذشت ، آنچه از مقاتل در مدنى بودن آيه نقل شده اعتبارى ندارد و اجتهاد بدون نص است .
آيات
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّهِ وَ لَئِنْ جاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِما فِي صُدُورِ الْعالَمِينَ وَ لَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقِينَ
عنكبوت / 10 و 11 نيز از وجود منافق در مكه خبر مىدهد ، زيرا سوره عنكبوت مكى است در مدينه براى مسلمانان ايذاء و شكنجه نبود « جاء نصر » فقط منحصر به نصرت در جنگ نيست تا بگوئيم آيه مدنى است زيرا شكستن تحريم شعب ابى طالب و امثال آن نيز مصداق نصرت مىباشند .
وانگهى علت نفاق منحصر در نفع مادى و ترس نيست زيرا طمع در آينده و حميّت و تعصّب نيز مىتواند از علل نفاق باشد .
طبرسى رحمه اللَّه در احتجاج از سعد بن عبد اللَّه قمى نقل كرده كه بعضى از ناصبىها به او گفت : اينكه مىگوئيد فلان و فلان از صحابه منافق بودند بگو به بينم آنها در مكه از روى رغبت اسلام آوردند يا از روى اجبار ؟
من به او جواب ندادم زيرا فكر كردم اگر بگويم : از روى اجبار ايمان آوردند ، جواب خواهد داد كه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله آن روز قدرت نداشت تا آنها را اجبار بكند و اگر بگويم از روى رغبت ايمان آوردند محكوم خواهم شد .