ناگفته نماند : گرچه به حكم ايمان بايد از ارحام و اقرباى كافر گذشت ولى در عين حال ، آن بر آدمى طبعا سخت است لذا خدا مىفرمايد : شما از آنها بيزارى بكنيد ، احتمال دارد خدا آنها را هدايت كند ، در نتيجه دشمنى به دوستى مبدل شود ، زيرا كه خدا تواناست و خدا غفور و رحيم است ، در صورت ايمان آنها را مىبخشد و مانند شما مىشوند ، چنان كه بعد از فتح مكه چنان شد .
8 -
لا يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ لَمْ يُخْرِجُوكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ أَنْ تَبَرُّوهُمْ وَ تُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ
اين آيه و آيه بعدى مبين يك حكم كلى در باره معامله مسلمانان با كفار است و آن اينكه اگر كفار ضررى به مسلمانان نرسانده و به فكر ضرر و توطئه بر عليه آنان نيستند ، مسلمانان مىتوانند با آنها خوب باشند و نيكى كنند ولى آنان كه ضرر رسانده و در فكر ضرر رساندن هستند ، نمىشود آنها را دوست داشت و رابطه برقرار كرد و نيكى نمود .
طبرسى فرموده : اين آيه در بارهء قبيله خزاعه و بنى مدلج نازل گرديد ، با رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله پيمان بستند كه با او جنگ نكنند و كسى را بر عليه او يارى ننمايند ، در الميزان از در منثور نقل شده : اسماء دختر ابو بكر گويد : مادرم مشرك بود به مدينه آمد ، از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله اجازه خواستم به او احسان كنم آيه
لا يَنْهاكُمُ . . .
نازل گرديد ، حضرت فرمود : آري احسان كن ، در فقه اسلامى وارد است كه مىشود به فقراء اهل كتاب وصيت كرد . شأن نزول هر چه باشد ، حكم همانست كه گفته شد آيه نسخ نشده است چنان كه بعضى پنداشتهاند .
منظور از
لَمْ يُقاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ
آنست كه با انسان بجنگد كه چرا به خدا ايمان آوردهاى ، ولى اخراج از ديار ، شايد به علّت كشور گشايى و خاك گرفتن باشد ، به هر حال هر دو به تنهايى موضوعيت دارد .
9 -
إِنَّما يَنْهاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قاتَلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَ أَخْرَجُوكُمْ مِنْ