عَلَيْكَ تَوَكَّلْنا
راجع به واگذارى كارهاست
إِلَيْكَ أَنَبْنا
راجع به برگشتن در قلوب ،
إِلَيْكَ الْمَصِيرُ
در رابطه با آنست كه همه چيز به خدا بر مىگردد ما نيز همين طور .
از
عَلَيْكَ تَوَكَّلْنا
معلوم مىشود كه از قوم خويش در رابطه با تبرى واهمه داشتهاند چنان كه از آيهء ذيل معلوم مىشود .
5 -
رَبَّنا لا تَجْعَلْنا فِتْنَةً لِلَّذِينَ كَفَرُوا وَ اغْفِرْ لَنا رَبَّنا إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
.
منظور آنست كه كفار را بر ما مسلّط مكن كه آنها ما را عذاب كنند و امتحان شوند يعنى معلوم باشد كه انسان ظالمند .
وصف عزيز و حكيم در بيان آنست كه : خدايا تو بر اين كار توانا هستى و كارهايت از روى مصلحت بندگان است .
6 -
لَقَدْ كانَ لَكُمْ فِيهِمْ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ وَ الْيَوْمَ الْآخِرَ وَ مَنْ يَتَوَلَّ فَإِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
.
تكرار اسوه ظاهرا براى بيان فائده آنست چنان كه از
لِمَنْ كانَ يَرْجُوا اللَّهَ . . .
معلوم مىشود يعنى اين اقتداء براى كسانى است كه تقرب به خدا و موهبتهاى آخرت را اميد مىدارند ،
لِمَنْ كانَ . . .
بدل بعض است از ( لكم ) ، نظير
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
.
وَ مَنْ يَتَوَلَّ . . .
يعنى هر كه از اين اسوه اعراض كند ضرر به خودش بر مىگردد زيرا كه خدا به كسى نياز ندارد و در امر و نهىاش ستوده است كه امر به صلاح مىكند .
7 -
عَسَى اللَّهُ أَنْ يَجْعَلَ بَيْنَكُمْ وَ بَيْنَ الَّذِينَ عادَيْتُمْ مِنْهُمْ مَوَدَّةً وَ اللَّهُ قَدِيرٌ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ
.
ضمير « منهم » راجع به كفار مكه است .