منظور از سماء يا اجرام آسمانى است نظير :
اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّماواتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ
رعد / 2 و يا گازها و ذراتى است كه جوّ را به وجود آوردهاند چون خلاء به معنى واقعى آن اقلا در ميان اجرام و كهكشانها وجود ندارد چنان كه در ذيل
وَ السَّماءَ بَنَيْناها بِأَيْدٍ . . .
ذاريات / 47 گذشت نظير :
. . . أَمِ السَّماءُ بَناها رَفَعَ سَمْكَها فَسَوَّاها
نازعات / 28 و شايد مراد هر دو باشد . به هر حال : منظور مرتفع آفريدن است .
مراد از ميزان شايد تعادل باشد كه لازمهء ميزان است يعنى در جهان ، موازنه و تعادل برقرار نمود ، مثل :
ذلِكَ تَقْدِيرُ الْعَزِيزِ الْعَلِيمِ
انعام / 96 و از رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله نقل شده :
« بالعدل قامت السموات و الارض »
« 1 » .
الميزان آن را به معنى معيار مطلق گرفته است : معيار حق و باطل ، صدق و كذب ، عدل و ظلم ، فضيلت و رذيلت كه شأن هر پيامبر آوردن آنست .
8 و 9 -
أَلَّا تَطْغَوْا فِي الْمِيزانِ وَ أَقِيمُوا الْوَزْنَ بِالْقِسْطِ وَ لا تُخْسِرُوا الْمِيزانَ
.
اين يك نتيجه گيرى عملى است از آيه فوق ، چنان كه دأب قرآن است .
ظاهرا منظور از « الميزان » در هر دو ، ترازوى متعارف است « ان » در
أَلَّا تَطْغَوْا
مىشود ناصبه باشد يعنى « لان لا تطغوا » و شايد تفسيريه باشد به معنى « اى » وزن در آيه به معنى توزين است يعنى : توزين را با عدل به پا داريد .
10 -
وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ
.
در اين آيه و ما بعد آن خلقت زمين و خوراكىها قبل از خلقت انسان بيان شده است ، شايد علّت آن اين باشد كه خوراكيها پيش از انسان خلق شدهاند .
انام را انسانها ، انس و جن و هر ذى روح گفتهاند معنى دوم بهتر به نظر مىآيد كه اين سوره ، جن و انس هر دو را مخاطب قرار مىدهد « وضع » در اينجا مقابل
هامش
( 1 ) تفسير صافى .