الاء : نعمتها . مفرد آن الى است ( بر وزن جسر ، شرف و عنب ) است .
صلصال : گل خشك شده طبرسى فرموده « الطين اليابس » راغب گويد :
« الطين الجاف » جوهرى گويد : گل آميخته به خاك است كه چون بخشكد صدا دهد و چون بپزند فخار گويند .
فخار : سفال . ( گل پخته شده ) .
جان : جن و جان هر دو يك چيز هستند ( قاموس قرآن ) طبرسى و زمخشرى و ابن اثير و غيره جان را پدر جن گفتهاند كه خواهد آمد .
مارج : آميخته شعله بىدود نيز گفتهاند ، اصل مرج به معنى آميختن است .
شرحها
در اين آيات نمونههايى از مظاهر رحمت بيان شده و دو دفعه آيه
فَبِأَيِّ آلاءِ . . .
به صورت تذكر و عتاب خفيف آمده است ، ميان اين نعمتها و انس و جن ارتباط كامل وجود دارد ، به طورى كه اگر يكى از آنها برداشته شود ، كار زار خواهد شد .
1 و 4 -
الرَّحْمنُ عَلَّمَ الْقُرْآنَ خَلَقَ الْإِنْسانَ عَلَّمَهُ الْبَيانَ
.
سه نوع از نعمتها در اين آيات ياد شده ، اول قرآن كه از اهم نعمتها و يا اهمّ نعمتهاى خداوندى است ، زيرا كه هدف خلقت را پياده مىكند و راهى را كه در رابطه با
وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ
ذاريات / 56 ، بيان مىنمايد ، از اين جهت از همه نعمتها و حتى از خلقت انسان جلو افتاده است .
دوم : خلقت انسان ، انسان از اعجوبههاى خلقت و از عجائب مظهر قدرت