15 -
إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ
.
بيان حال گروه دوم است ، نكره آمدن جنات و عيون ، براى بيان عظمت آنهاست ، گويى شكوه آنها خارج از توصيف است .
16 -
آخِذِينَ ما آتاهُمْ رَبُّهُمْ إِنَّهُمْ كانُوا قَبْلَ ذلِكَ مُحْسِنِينَ
.
گويى : « آخذين » حكايت از قابليت دارد يعنى به آنچه خدا داده است اهلند
إِنَّهُمْ كانُوا . . .
تعليل صدر آيه است ، يعنى علّت اين كرامت ، نيكوكارى آنها در دنيا بود .
17 -
كانُوا قَلِيلًا مِنَ اللَّيْلِ ما يَهْجَعُونَ
.
اين آيه و دو آيهء بعدى تفسير « محسنين » است . مىشود « قليلا » خبر « كان » و
ما يَهْجَعُونَ
فاعل آن و « ما » مصدريه باشد يعنى : « كان هجوعهم قليلا من الليل » و مىشود صفت مصدر محذوف باشد يعنى « كانوا يهجعون من الليل هجوعا قليلا » در اين صورت « ما » زايد و براى تأكيد است .
در الميزان فرموده : اگر « قليلا » راجع به همهء « ليل » باشد معنىاش آنست كه كمى از شب را مىخوابيدند و بيشترش را نماز مىخواندند ( نظير :
قُمِ اللَّيْلَ إِلَّا قَلِيلًا
مزمل / 2 ) و اگر راجع به همهء شبها باشد معنايش آنست كه كمتر شبى مىخوابيدند بلكه اكثر شبها بيدار شده و نماز شب مىخواندند به عبارت ديگر كمتر شبى نماز شب از آنها فوت مىشد .
ناگفته نماند : در سوره مزمل اول به حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمايد : « قم الليل الا قليلا نصفه او انقص منه قليلا أو زد عليه و رتل القرآن ترتيلا » سپس در آيهء 20 مىفرمايد :
. . . عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتابَ عَلَيْكُمْ
از اين ، معلوم مىشود كه مراد از آيهء
ما يَهْجَعُونَ
معناى دوم است يعنى كمتر شبى نماز شب از آنها فوت مىشد وانگهى در مجمع البيان از امام صادق صلوات اللَّه عليه نقل كرده «
كانوا اقل ليلة تمر بهم الا صلوا فيها
» اين همان معناى دوم است .