مىشود گفت : رضا و غضب خدا به صورت واقعيتى در جهان سارى و جارى است نيكوكاران با عمل خويش در تحت رضا قرار مىگيرند و بدكاران در تحت غضب ، نظير انتقال از ظلمت به نور و بالعكس بىآنكه در نور و ظلمت تغييرى رخ دهد ، مراد از
ما فِي قُلُوبِهِمْ
صدق نيت آنهاست ، انزال سكينه حاكى است كه خدا به آنها اطمينان و آرامش قلب نازل كرد كه از اهل مكه نترسيدند .
به هر حال : علم ، انزال و اثابه هر سه متفرع بر
رَضِيَ اللَّهُ
هستند ، فتح قريب فتح خيبر است كه سال بعد به دست مسلمانان فتح گرديد ، ( صلح حديبيه در سال ششم ، فتح خيبر در سال هفتم ، فتح مكه در سال هشتم بوده است ) .
ناگفته نماند : ظاهرا منظور از اين بيعت و آيه
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ
هر دو يكى است . چنان كه طبرسى رحمه اللَّه فرموده است .
19 -
وَ مَغانِمَ كَثِيرَةً يَأْخُذُونَها وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً
.
گويند : مراد غنائم خيبر است ، اين آيه و آيه قبلى نشان مىدهد كه در ارادهء خداوند فتح خيبر و گرفتن غنائم آن حتمى بوده است وصف عزيز حاكى است كه خدا توانايى پيش آوردن اين فتح را دارد حكيم نشان مىدهد كه فتح خيبر و گرفتن غنائم آن روى مصلحت بوده است .
20 -
وَعَدَكُمُ اللَّهُ مَغانِمَ كَثِيرَةً تَأْخُذُونَها فَعَجَّلَ لَكُمْ هذِهِ وَ كَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ عَنْكُمْ وَ لِتَكُونَ آيَةً لِلْمُؤْمِنِينَ وَ يَهْدِيَكُمْ صِراطاً مُسْتَقِيماً
.
مغانم كثيرة راجع به غنائمى است كه خدا مىدانست به دست مسلمانان خواهد افتاد
فَعَجَّلَ لَكُمْ هذِهِ
راجع به غنائم خيبر است كه به علّت حتمى بودن به صورت ماضى آمده است .
كَفَّ أَيْدِيَ النَّاسِ
ظاهرا راجع به كفار قريش است كه نتوانستند صدمهاى به آنها بزنند .
به نظر بعضى منظور از آن قبيله غطفان و اسد است كه خواستند به اهل