در همين رابطه فرموده : حالا كه چنين است كفّار چون به چنگ شما افتند ، بكشيد و اسير بگيريد و قلع و قمع نمائيد . بقيهء سخن در ذيل آيات خواهد آمد .
1 -
الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ أَضَلَّ أَعْمالَهُمْ
.
مراد از الذين كفروا كفار هستند كه علاوه از كفر خويش ، مردم را نيز از ايمان به قرآن باز مىداشتند ، خدا نقشههايشان را كور كرد ، به هدف نرسيدند ، زيرا :
إِنَّ اللَّهَ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكافِرِينَ
.
اضلال تلاشى ، از جانب خدا آنست كه نگذارد تلاشى به هدف برسد ، به نظر مىآيد : اين آيه و آيه بعدى اشاره به گذشته است كه كفار منكوب شده و اهل ايمان موفق گشتند ، در عين حال براى همه و براى هميشه سرمشق و درس است ، زيرا گذشته و آينده از يك نظام سرچشمه مىگيرد ، چنان كه در ذيل آيه سوّم خواهد آمد .
2 -
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى مُحَمَّدٍ وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ كَفَّرَ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ أَصْلَحَ بالَهُمْ
.
مراد از صدر آيه ظاهرا مطلق اهل ايمان و عمل ، قبل از اسلام است ، على هذا
وَ آمَنُوا بِما نُزِّلَ عَلى مُحَمَّدٍ
مستقل از ما قبل است و قيد توضيحى نيست ، يعنى :
آنان كه در گذشته ايمان آورده و عمل كردهاند و آنان كه به دين محمّد صلّى اللَّه عليه و آله در اين زمان ايمان آوردهاند .
وَ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ
حال است از « ما نزل » كلمه « كفر - اصلح » مقابل با « اضل » در آيهء سابق است يعنى : خدا تلاش كفّار را به هدف نرسانيد ولى به واسطه ايمان و عمل ، گناهان مؤمنان و و بال گناهان را عفو كرد و پوشانيد و حالشان را اصلاح كرد .
در دنيا با تقوى و فضيلت و شناخت و معرفت زندگى كردند و در آخرت به