اين سخن در تفسير خازن و نسفى نيز نقل شده است ، ناگفته نماند ، تفاسير اهل سنت نوعا قضيه را نقل كردهاند ولى ناراحتند از اينكه اين سخن به عبد الرحمن نسبت داده شود و مىگويند : او از افاضل مسلمين بود .
گويى روايتى از ائمهء صلوات اللَّه عليهم در اين باره نرسيده است ، به هر حال اگر جريان عبد الرحمن سبب نزول آيه باشد باز مورد مخصص نيست ، آيه حال همهء كافران را مجسم مىكند .
18 -
أُولئِكَ الَّذِينَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ إِنَّهُمْ كانُوا خاسِرِينَ
.
عاقبت گروه دوم است « حق » حكايت از حتمى بودن دارد ، منظور از « القول وعدهء عذاب است » « فى » در « في امم » معناى « مع » مىدهد ، آيه دليل است بر اين كه جن مانند انسان مىميرد منظور از جن و انس قسمت كفار آنها است .
19 -
وَ لِكُلٍّ دَرَجاتٌ مِمَّا عَمِلُوا وَ لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
چون مؤمنان از حيث عمل و ايمان در دنيا مختلفند و هكذا كفار در كفر و عمل قبيح داراى مراتب مىباشند لذا درجات و دركات افراد اين دو گروه با هم متفاوت خواهند بود
مِمَّا عَمِلُوا
نشان مىدهد كه آن درجات از اعمال تشكيل مىشود ، چنان كه
لِيُوَفِّيَهُمْ أَعْمالَهُمْ
نيز همانطور است و هر دو جمله به تجسم عمل دلالت دارند . « ليوفيهم » عطف است بر محذوفى كه ذكر آن لازم نبوده است يعنى « جعلنا لهم درجات لكذا و كذا و ليوفيهم اعمالهم . . . » جمله
وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
در رابطه به آنست كه به نيكوكاران كمتر از استحقاق ، ثواب و به بدكاران بيشتر از استحقاق ، عذاب داده نمىشود .
20 -
وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ فِي حَياتِكُمُ الدُّنْيا وَ اسْتَمْتَعْتُمْ بِها فَالْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذابَ الْهُونِ
ظهور عرض در نشان دادن است به طورى كه حائلى ميان آنها و آتش نباشد