در امالى شيخ از هشام بن سالم منقول است كه بعضى از اصحاب به امام صادق عليه السّلام گفت : اصلحك اللَّه رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله مىفرمود : جبرئيل گفت : اين جبرئيل است كه به من امر مىكند و در وقت ديگر به حال بيهوشى مىافتاد ؟
امام فرمود : چون وحى از جانب خدا بود و جبرئيل در بين نبود ، آن حالت به علّت ثقل وحى عارض مىشد و چون جبرئيل در بين بود ، آن حالت پيش نمىآمد و حضرت مىفرمود : جبرئيل گفت و اين جبرئيل است « 1 » .
در روايات آمده كه جبرئيل به صورت « دحيهء كلبى » نزد رسول خدا مىآمد از آن حضرت نقل شده كه فرمود : چون دحيه را در نزد من ديديد كسى پيش من نيايد :
« إذا رأيتم دحية الكلبى عندى فلا يدخلن علىّ احد » ( سفينة البحار :
دحا )
در سورهء هود و جاهاى ديگر گذشته كه ملائكه در صورت انسانها پيش ابراهيم و لوط عليهما السّلام آمدند .
إِنَّهُ عَلِيٌّ حَكِيمٌ
تعليل آيه است كه خدا و الا مقام و تواناست و هر كدام از وحى را حكمت اقتضا كند ، با همان راه وحى مىكند .
در پايان بايد دانست كه اين سه قسم با هم فرق اساسى دارند ، گر چه همه سخن گفتن خداست ، در اين زمينه ذيل آيه پنجاه و يكم سورهء مريم در نكتهها سخن گفتهايم .
52 -
وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ وَ لكِنْ جَعَلْناهُ نُوراً
.
ناگفته نماند : اگر « كذلك » را در نظر نگيريم ، مىشود گفت : مراد از « روحا » روح نبوّت است كه بر پيامبران نازل مىشود چنان كه در ذيل
يَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ . . .
اسراء / 85 به طور تفصيل گفته شد ، در اين صورت
هامش
( 1 ) از الميزان .