كرده است .
بايد گفت : جنبندگان آسمانها اولوا العقل نيز هستند ، زيرا دابة شامل انسانها نيز هست وانگهى كلمهء
مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
در بسيارى از آيات حكايت از اولوا العقل بودن دارد .
از طرف ديگر بعيد به نظر مىرسد كه اينهمه اجرام آسمانى خالى از موجود مكلف باشد و انسان فقط در يك كره به وجود آمده باشد ، گويند : مراد از « جمعهم » جمع كردن آنها در قيامت است . بعضى احتمال دادهاند مراد از « جمعهم » آنست كه در آينده ميان مردم آسمانها و زمين ارتباط بر قرار خواهد شد ، اهل روى زمين به آسمانها سفر خواهند كرد و اهل آسمانها به زمين خواهند آمد و اللَّه العالم .
مرحوم سيد هبة الدين شهرستانى در كتاب هيئت و اسلام / 310 به بعد در رابطه با وجود انسان در كرات آسمانى روايات متعددى نقل كرده است .
30 -
وَ ما أَصابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِما كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَ يَعْفُوا عَنْ كَثِيرٍ
از آيهء نزول غيث و نشر رحمت ، سؤالى متولد مىشود و آن اينكه : اين گرفتاريها و بلاهاى عمومى از قبيل قحطى و زلزله و ناامنى و امثال آن ، با نشر رحمت چگونه مىسازد ؟ و نيز مىشود اين سؤال از
وَ لكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ
متولد شود و كسى بگويد : حالا كه خدا براى منتفى شدن « بغى » روزى را به اندازه مىفرستد ، اين طغيانها و بلاهاى طبيعى براى چيست ؟
آيه جواب مىدهد كه : اينها آثار معاصى و گناهان شماست و گرنه خدا مايل نيست كه شما گرفتار شويد و از عواقب بسيارى از گناهان نيز عفو مىكند .
در اينجا چند مطلب وجود دارد .
1 - منظور از « ما كسبت » گناهان است ، قرآن مجيد در بسيارى از