12 -
ذلِكُمْ بِأَنَّهُ إِذا دُعِيَ اللَّهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ وَ إِنْ يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا فَالْحُكْمُ لِلَّهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ
.
تعليل عدم خروج و معذب بودنشان است « ذلكم » اشاره است به عذابى كه در آن هستند . « يشرك » دلالت بر استمرار دارد ، يعنى : در دنيا اگر خدا به تنهايى و توحيد ياد مىشد انكار مىكرديد و هر وقت با شرك ياد مىشد قبول مىنموديد . حالا كه اصلا جانب خدا را مراعات نكردهايد پس حكم مال خداست و در آن جانب شما را ملاحظه نخواهد كرد .
« العلى » يعنى و الا مقام كه مقامى برتر از مقام او نيست « الكبير » يعنى عظيم القدر و بر هر چيز تواناست . اين دو وصف در توجيه و تعليل
فَالْحُكْمُ لِلَّهِ
است .
13 -
هُوَ الَّذِي يُرِيكُمْ آياتِهِ وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ مِنَ السَّماءِ رِزْقاً وَ ما يَتَذَكَّرُ إِلَّا مَنْ يُنِيبُ
.
لفظ « آياته » شامل آيات كونيه است كه دلالت بر وجود و وحدانيت خدا دارند و نيز آياتى كه به وسيلهء انبياء ارائه شدهاند ، على هذا اين جمله دليل مستقلى بر وجود و معبود بودن خداست و لازمهء خدا بودن نشان دادن آيات و هدايت انسان است .
وَ يُنَزِّلُ لَكُمْ . . .
استقلال خدا در روزى دادن است ، اگر منظور از سماء طرف بالا و از رزق باران باشد هيچ و الا مراد نزول رزق از صقع ربوبى است :
وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا عِنْدَنا خَزائِنُهُ وَ ما نُنَزِّلُهُ إِلَّا بِقَدَرٍ مَعْلُومٍ
حجر / 21
وَ ما يَتَذَكَّرُ . . .
حاكى است كه فقط اهل انابه و توجّه به خدا از اين گفته بيدار مىشوند نه اهل عناد و لجاجت .
14 -
فَادْعُوا اللَّهَ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ وَ لَوْ كَرِهَ الْكافِرُونَ
.