مؤيد اين احتمال آنست كه خدا اين قول را از كفار نقل كرده است :
إِنَّ هؤُلاءِ لَيَقُولُونَ إِنْ هِيَ إِلَّا مَوْتَتُنَا الْأُولى وَ ما نَحْنُ بِمُنْشَرِينَ
دخان / 35 .
ولى الميزان فرموده : اين سخن مرد بهشتى نسبت به خود و رفقاى خودش است يعنى سپس به طرف رفقاى خود برگشته و از روى تعجب مىگويد : آيا ما در بهشت مخلد هستيم و نخواهيم مرد مگر آن مرگ اولى را كه در دنيا مرديم ، آن وقت از طبرسى رحمه اللَّه نقل كرده كه از اين سخن تحقيق اراده مىكنند نه شك زيرا كه اين سخن سبب سرور مضاعف است ، ناگفته نماند طبرسى آن را به طور « قيل » گفته و الميزان پذيرفته است « 1 » .
60 و 61 -
إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ لِمِثْلِ هذا فَلْيَعْمَلِ الْعامِلُونَ
به نظر مىآيد كه اين آيه سخن خداست كه بعد از نقل نعمتهاى بهشت فرموده رسيدن به اين مقام فوز بزرگى است و عاملان براى رسيدن به اين مقام بايد عمل كنند نظير :
وَ فِي ذلِكَ فَلْيَتَنافَسِ الْمُتَنافِسُونَ
مطففين / 26 ، الميزان نظر مىدهد كه هر دو بقيهء سخن مرد بهشتى است ، طبرسى اولى را سخن مرد بهشتى و دومى را قول خداى متعال دانسته است 62 و 63 -
أَ ذلِكَ خَيْرٌ نُزُلًا أَمْ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ إِنَّا جَعَلْناها فِتْنَةً لِلظَّالِمِينَ
لفظ « ذلك » اشاره است به « رزق معلوم » با آن شرحى كه بيان گرديد .
درخت زقوم در آيه درختى است كه در جهنم خواهد بود و اهل آتش از آن خواهند خورد و آن فتنه و عذاب ظالمان است .
هامش
( 1 ) در تفسير برهان از امام باقر عليه السلام نقل است :
« قال اذا دخل اهل الجنة الجنة و اهل النار النار جىء بالموت فيذبح كالكبش ثم يقال لهم خلود فلا موت أبدا يقول اهل الجنةأَ فَما نَحْنُ بِمَيِّتِينَ إِلَّا مَوْتَتَنَا الْأُولى وَ ما نَحْنُ بِمُعَذَّبِينَ إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ . . . »