66 - 67 -
فَإِنَّهُمْ لَآكِلُونَ مِنْها فَمالِؤُنَ مِنْهَا الْبُطُونَ ثُمَّ إِنَّ لَهُمْ عَلَيْها لَشَوْباً مِنْ حَمِيمٍ
در آيات سورهء دخان و واقعه نيز گذشت كه اهل آتش از ميوهء درخت زقوم ( نعوذ باللّه ) خواهند خورد ، در اين آيه مىگويد : بر آن زقوم مخلوطى از آب جوشان دارند ، مراد آنست كه پس از خوردن زقوم از روى آن آب جوشان مىخورند و با زقوم در شكمشان مخلوط مىشود .
در سورهء واقعه فرموده :
فَشارِبُونَ عَلَيْهِ مِنَ الْحَمِيمِ فَشارِبُونَ شُرْبَ الْهِيمِ
واقعه / 54 يعنى بر آن زقوم از آب جوشان مىخورند و مانند شتران عطشان با سرعت مىخورند .
68 -
ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ
در الميزان فرموده : از آيه استفاده مىشود كه « حميم » خارج از جحيم است ، طبرسى آن را به طور قطع فرموده و آيهء :
هذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ يَطُوفُونَ بَيْنَها وَ بَيْنَ حَمِيمٍ آنٍ
رحمن / 44 بر آن دليل گرفته است ولى مشكل است كه بگوئيم : حميم جزء جهنم نيست ، مىشود براى آيات توجيه ديگرى پيدا كرد .
69 و 70 -
إِنَّهُمْ أَلْفَوْا آباءَهُمْ ضالِّينَ فَهُمْ عَلى آثارِهِمْ يُهْرَعُونَ
يعنى سبب خوردن زقّوم و رجوع به جحيم ، اطاعت از پدران مشرك و گمراه است . با آنكه مىدانستند پدرانشان در ضلالت هستند باز به حكم عاطفهء غير مقبول ، به طرف ضلالت آنها كشيده مىشدند .
منظور از « آثار » ظاهرا شركها و ضلالتهاى آنهاست كه اثرى جز شرك و كفر در دنيا نگذاشتند .
71 -
وَ لَقَدْ ضَلَّ قَبْلَهُمْ أَكْثَرُ الْأَوَّلِينَ
اين آيه و آيهء بعدى اشاره است