44 .
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ
نحل / 49 .
ابن عباس و مسروق و امثال او گفتهاند مراد از صافات ملائكه هستند كه در آسمان صف مىكشند مانند صفوف مؤمنان در نماز ، أبو مسلم آن را صفهاى مؤمنان در نماز و جهاد گفته است .
زاجرات و تاليات را نيز ملائكه ، و مؤمنان گفتهاند ، قتادة زاجرات را نواهى قرآن گفته است كه از اعمال قبيح باز مىدارند رجوع شود به مجموع البيان .
معنى : اين اقوال آنست كه : قسم به ملائكه يا قسم به مؤمنان كه خداى شما يكى است ، بايد بدانيم كه در اين زمينه روايتى از ائمّهء اطهار صلوات اللَّه عليهم نقل نشده كه بفرمايند مراد ملائكه يا مؤمنانند ، بلكه از تفسير قمى نقل شده كه صافّات ملائكه و انبياء هستند و آن را به معصوم عليهم السّلام نسبت نداده است ، ظاهرا همان قول ابن عباس و امثال اوست و اللَّه اعلم .
5 -
رَبُّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَيْنَهُما وَ رَبُّ الْمَشارِقِ
.
بيان
إِنَّ إِلهَكُمْ لَواحِدٌ
است يعنى آن إله واحد ، پروردگار آسمانها و زمين . . . است .
ما بَيْنَهُما
شامل انسان ، حيوان ، نباتات ، هوا ، ابرها ، و ساير چيزهايى است كه ما بين زمين و آسمانها موجود مىباشند ، مثلا انسان جزء زمين و آسمان نيست ، بلكه ما بين آن دو است .
مشارق جمع محلى بالف و لام است و شامل همهء مشرقهاى اجرام و موجوداتى است كه داراى مشرق و مغربند ، حتى كهكشانها و سحابيها مثلا كرهء زمين كه با حركت وضعى در مقابل آفتاب مىگردد ، همه جاى آن مشرق و مغرب است كه در آن به تدريج جابجا مىشوند ، على هذا مشارق شامل هر جزء جزء اجرام مىشود ، اينكه فقط مشارق آمده و مغارب نيامده ، شايد در رابطه با