أَ وَ لا يَذْكُرُ الْإِنْسانُ أَنَّا خَلَقْناهُ مِنْ قَبْلُ وَ لَمْ يَكُ شَيْئاً
مريم / 67 آن را بازگو مىكنند .
خلاصهء اين سخن آنست كه انسان تصور كند مثلا ده سال پيش از آنكه به دنيا آيد در كجا بوده است ، آن وقت خواهد ديد كه وجود او به صورت مواد خام در آب و خاك و هوا و گياهان و امثال آنها بوده است ، اتفاقا خداوند همهء موجودات زنده اعم از حيوان و گياه را از سه خزانهء بزرگ آب ، هوا و خاك بوجود مىآورد و اين از عجايب خلقت است .
وقتى كه خدا خود انسان و استخوانهاى او را از اين مواد به وجود آورده ديگر چه بعدى دارد كه بعد از پوسيدن استخوانها ، آنها را بار ديگر زنده نمايد لذا در اين آيه مىفرمايد : بگو آن ، خدا زنده خواهد كرد كه بار اول آفريده است .
وَ هُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ
جواب سؤال مقدرى است و آن اينكه : مگر در روز قيامت مادرانى وجود خواهد داشت تا مانند دنيا ، انسانها بزايند ؟ جواب آنست كه : خدا به هر نوع خلقت داناست ، در دنيا انسانها را از مادران به وجود مىآورد و در آخرت از زمين مىروياند ، چنان كه علفها را مىروياند .
80 -
الَّذِي جَعَلَ لَكُمْ مِنَ الشَّجَرِ الْأَخْضَرِ ناراً فَإِذا أَنْتُمْ مِنْهُ تُوقِدُونَ
بيرون آمدن آتش از درخت سبز و تر ، يكى از نمونههاى معاد و تقريب آن به ذهن است ، ما اگر دو تا چوب تر را به هم محكم بسائيم گرم شده ، آتش مىگيرند آتش سوزى جنگلها نيز از همين است كه در اثر گردباد درختان جنگل به هم سائيده شده و آتش مىگيرند .
على هذا همانطور كه خداوند از درخت تر ، آتش بيرون مىآورد همانطور از خاك مرده انسان زنده به وجود مىآورد و استخوان پوسيده را زنده مىكند .
ناگفته نماند : همهء درختان روى زمين چنين هستند ولى به قول مفسرين