45 -
وَ لكِنَّا أَنْشَأْنا قُرُوناً فَتَطاوَلَ عَلَيْهِمُ الْعُمُرُ
.
در اينجا حذفى هست كه از ذيل آيه فهميده مىشود يعنى لكن ما نسلهايى به وجود آورديم كه زندگى آنها زياد و مفصل شد تا بالاخره تو را به وجود آورديم و قصه موسى را بر تو خوانديم تا بر امت خويش بخوانى .
وَ ما كُنْتَ ثاوِياً فِي أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ لكِنَّا كُنَّا مُرْسِلِينَ
.
اين قسمت دوم مطلب است كه يعنى : تو در ميان مردم مدين مقيم نبودهاى تا از جريان موسى مطلع باشى ، بلكه ما ارسال كنندهء اين سخنان بودهايم
تَتْلُوا عَلَيْهِمْ
خبر دوم « ما كنت » و ضمير « عليهم » به اهل مكه راجع است يعنى تو در ميان قوم شعيب مقيم نبودى ، تو در آنجا جريان موسى را بر اهل مكه نمىخواندى . . .
46 -
وَ ما كُنْتَ بِجانِبِ الطُّورِ إِذْ نادَيْنا وَ لكِنْ رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَتَذَكَّرُونَ
.
مراد اولين ندا و رسالت موسى است كه از درخت صدا برآمد . مفعول « نادينا » موسى است « رحمة » مفعول له است يعنى ليكن به سبب رحمتى از جانب پروردگارت بر تو وحى مىشود تا انذار كنى .
جملهء
لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ
در چندين جا از قرآن مجيد آمده است مانند سورهء سجده / 3 كه عين همين جمله است و سورهء يس / 6 كه فرموده :
لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أُنْذِرَ آباؤُهُمْ فَهُمْ غافِلُونَ
منظور از قوم ، اهل زمان آن حضرت و مراد از « آبائهم » پدران نزديك آنهاست ، زيرا در پدران قديم آنها ، اسماعيل و صالح و هود بودند ولى عصر آنها بسيار دور شده بود .
غرض از انذار آنست كه پيامبرى بيايد و روبرو آنها را انذار كند و گرنه