استكبار كفار از ايمان آوردن و اعتراض آنها در زمينه معاد گفته شد ، مناسب آمد كه در اين آيه : آنان كه روح تقوى دارند و در مقابل حق خاضع مىشوند گفته شود .
به نظر مىآيد :
إِنَّما يُؤْمِنُ بِآياتِنَا
در جاى « انما المؤمنون » است نظير آيهء :
إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَ إِذا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آياتُهُ زادَتْهُمْ إِيماناً
انفال / 2 على هذا اوصاف
إِذا ذُكِّرُوا . . .
براى حالت آمادگى به ايمان نيست بلكه اوصاف مؤمنين است كه متصف به آنها هستند .
« خروا بها . . . » حالت تواضع و قبول را نشان مىدهد ، ظاهرا سجدهء معمولى مراد نيست
وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ
نيز حالت خضوع آنها را مىرساند .
16 -
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ يُنْفِقُونَ
بقيهء اوصاف مؤمنين است يكى دربارهء شب زندهدارى است ، مراد از
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ
برخاستن از رختخواب و خواب است تا از خوف عذاب و طمع رحمت خداى خود را بخوانند ، اين قسمت از آيه همانطور كه گفته شد به نافله شب تطبيق مىشود كه در « نكتهها » خواهد آمد .
ديگرى انفاق در راه خداست ، به نظر مىآيد : ذكر نافلهء شب و انفاق ، براى اهميت آن دو است و گرنه آنها اوصاف بسيارى دارند كه ذكر نشده است .
ناگفته نماند :
تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ . . .
صحنه بسيار دلانگيزى را ترسيم مىكند كه فقط مردان خدا و شب زنده داران درك مىكنند .
17 -
فَلا تَعْلَمُ نَفْسٌ ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزاءً بِما كانُوا يَعْمَلُونَ
اين سخن راجع به پاداش شب زندهداران است
مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ
بيان « ما اخفى » است يعنى : پاداش آنها خارج از تصور و علم آنهاست در مقابل آنچه مىكنند