اللَّهِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ
شروع شده و پنجم سوره غافر مىباشد كه بجاى « حكيم » لفظ « العليم » آمده است .
كلمهء « تنزيل » به معناى مفعول « منزل » و آن وصف كتاب است ، تقدير آن « هذا الكتاب المنزل من رب العالمين » مىباشد ،
لا رَيْبَ فِيهِ
نفى شك از
مِنْ رَبِّ الْعالَمِينَ
است يعنى : بى شك از جانب خداست على هذا « هذا الكتاب من رب العالمين » مبتداء و خبر است چنان كه در جوامع الجامع و كشاف گفته است .
3 -
أَمْ يَقُولُونَ افْتَراهُ بَلْ هُوَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
.
پس از بيان اينكه قرآن بى شك از جانب خداست در اين آيه اعتراض مشركان نقل شده كه مىگفتند : آن حضرت قرآن را از خودش ساخته و به خدا نسبت داده است و جواب داده شده : كه آن حق و از جانب خداست و براى انذار آمده است .
« ام » منقطعه است به معنى « بل » ، كلمهء « من ربك » بيان « الحق » است جمله
لِتُنْذِرَ قَوْماً ما أَتاهُمْ مِنْ نَذِيرٍ مِنْ قَبْلِكَ
در سوره قصص / 46 و سورهء يس / 6 نيز آمده است ، در مجمع البيان و الميزان فرموده : گويند مراد از قوم ، قريشند كه پيش از آن حضرت پيامبرى بالخصوص براى آنها نيامده بود . . .
ناگفته نماند : بايد منظور چنين باشد و گرنه به حكم
وَ إِنْ مِنْ أُمَّةٍ إِلَّا خَلا فِيها نَذِيرٌ
فاطر / 24 ، اصل انذار در ميان آنها بوده است ، پس قريش به حكم اينكه جزئى از امت آن روز بودهاند ، انذار كننده در ميان آنها آمده بود .
لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ
تعليل بعثت آن حضرت است ، لعل به معنى « تا » مىباشد نه براى گمان در اقرب الموارد از اخفش و كسايى نقل شده : يكى از معانى « لعل » تعليل است .