3 -
وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبِينَ
.
اين آيه مىگويد : امتحان يك سنت الهى است ، گذشتگان امتحان شدهاند امتحان براى آنست كه خداوند راستگويان و دروغگويان را آشكار كند تا هر يك معلوم شوند ، ناگفته نماند اين آشكار كردن توأم با تربيت و تكامل و استحقاق رحمت خاصهء خداست . اكنون كه اين آيه را تفسير مىكنم .
راديوى جمهورى اسلامى ايران مارش نظامى مىزند ، مجاهدين فى سبيل اللَّه به كفار عراق در مريوان حمله كردهاند ، مىكشند و شهيد مىشوند ( محرم 1404 ) اين جنگى كه رزمندگان قرآن با آن امتحان مىشوند ، آنها را در استحقاق رحمت خدا اوج مىدهد و تربيت مىكند و صدق نيت و گفتار آنها را در عمل روشن مىنمايد ، ايضا بى حقيقتى و دروغ بودن ادعاى كاذبين را آشكار مىگرداند پس امتحان يك تربيت بسيار عالى است ، رواياتى در اين زمينه در نكتهها خواهد آمد ، پس امتحان افتادن در طريق تكامل يا در حضيض بدبختى است .
علم در آيه به معنى آشكار كردن است ، در الميزان فرموده : ممكن است مراد از علم ، علم فعلى خدا باشد كه نفس عينيت خارج و از مراتب علم خداست نه علم ذاتى .
فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ . . .
تعليل امتحان است آمدن لفظ جلاله براى نشان دادن اهميت مطلب است و گرنه مىشد بفرمايد : « فنعلمن » با لفظ متكلم مع الغير كلمهء فاء نتيجه بودن را مىرساند ، نظير :
ما كانَ اللَّهُ لِيَذَرَ الْمُؤْمِنِينَ عَلى ما أَنْتُمْ عَلَيْهِ حَتَّى يَمِيزَ الْخَبِيثَ مِنَ الطَّيِّبِ
آل عمران / 179 .
4 -
أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّئاتِ أَنْ يَسْبِقُونا ساءَ ما يَحْكُمُونَ
.
اين آيه و سه آيهء بعدى گرچه هر يك مطلب مستقلى هستند ولى مجموعا