چون از مدينه به سوى مكه خارج شدند . او را گرفته و به طناب بسته و هر يك به او صد شلاق زدند ، تا از دين اسلام بيزارى كرده و حرفهاى ناروا به زبان آورد ، آيهء شريفه
. . . فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ . . .
نازل گرديد ، سپس عياش اسلام آورد و با رسول خدا به مدينه هجرت نمود ، مؤلف گويد ، از اين سخن معلوم مىشود كه همچون جريانهايى سبب نزول اين آيات گرديده است .
به هر حال : آيهء شريفه مىگويد : به انسان فرماندادهايم كه به پدر و مادرش نيكى كند ، مگر آنكه او را به امر شرك و كفر ( و يا امر به حرام و ترك واجب ) كنند ، در اين صورت به حكم
لا طاعة لمخلوق في معصية الخالق
اطاعت آنها حرام است ، عدول سخن از غيبت به خطاب در
وَ إِنْ جاهَداكَ . . .
براى صراحت مطلب است .
« جاهداك » يعنى با تلاش و اصرار از تو بخواهند .
لِتُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
در مجمع البيان فرموده : گويى آن كنايه است از بى دليل بودن ، چون چيزى كه دليل نداشته باشد ، علم به آن حاصل نمىشود ، يعنى اگر اصرار كنند چيز بىدليل را شريك من گردانى ، اطاعتشان نكن ، به هر حال
ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
سالبه بانتقاء موضوع است . و اللَّه العالم .
إِلَيَّ مَرْجِعُكُمْ . . .
در رابطه با
ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ
است يعنى : فعلا حقيقت و واقعيت عمل خود از جمله شرك را نمىدانيد ، خدا حقيقت آنها را به شما خبر خواهد داد ، اين آيه يكى از سه مورد امتحان است كه انسان با عاطفه پدر و مادر مشركش آزمون مىشود .
9 -
وَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَنُدْخِلَنَّهُمْ فِي الصَّالِحِينَ
.
يعنى : اگر دعوت پدر و مادر را نپذيرفته و اهل عمل صالح و ايمان شدند ، حتما به جمع صالحان كه اهل بهشت هستند ، خواهند پيوست ، در نتيجه دورى