خرابههاى آنها را مىبينيد .
دوم اينكه : استدلال به معاد است يعنى گرفتار شدن اقوام پيشين نشان مىدهد كه اعمال خوب و بد بيحساب و كتاب نيستند و اگر چنين باشد در كار خلقت نقصان حاصل مىشود ، در اين صورت اين آيه مانند :
وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزى كُلُّ نَفْسٍ بِما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ
جاثيه / 22 است كه در آخر سوره « حجر » در بيان وجوه معاد گذشت اينكه به جاى « مكذبين » فرموده است « المجرمون » اشاره و تخويف اهل ايمان است .
70 -
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ
.
تسليتى است بر آن حضرت كه از انگارشان دلگير نباشد ،
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ
ظاهرا مراد آنست كه بر آنها غمگين مباش كه چرا دعوت تو را قبول نمىكنند و اهل آتش مىشوند نظير :
فَلا تَذْهَبْ نَفْسُكَ عَلَيْهِمْ حَسَراتٍ
فاطر / 8 و از حيلهاى كه براى از بين بردن دين مىكنند و مردم را مانع مىشوند دلگير مباش ، آنها خدا را عاجز نتوانند كرد .
71 -
وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ
.
اين سخن راجع به
قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ . . .
است ، ظهور « الوعد » شامل عذاب دنيا و آخرت هر دو است ، آيهء بعدى نيز آن را تأييد مىكند .
72 -
قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ
.
مراد
بَعْضُ الَّذِي
عذاب موعود دنياست و بعضى ديگر ، عذاب آخرت مىباشد .
رَدِفَ لَكُمْ
يعنى به شما نزديك شده است از تفسير قمى نقل شده :
« قد قرب من خلفكم » مانند
اقْتَرَبَ لِلنَّاسِ حِسابُهُمْ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ مُعْرِضُونَ
انبياء / 1 .