به نظر مىآيد اين تكميل
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ
باشد يعنى از اينكه مشركان مخالفت مىكنند ناراحت مباش ، قرآن جاى خود را گرفته و خواهد گرفت حتّى حلّ اختلاف بنى اسرائيل و بيان خطوط صحيح آنها نيز بر عهدهء قرآن است ، منظور از محلّ اختلاف بنى اسرائيل عبارت است از اينكه مىگفتند : مريم نعوذ باللّه زانى است ، عيسى را ما كشتهايم ، بشارت رسول خدا در تورات نيست و طعامهاى حرام از اوّل حرام بوده ، به علّت عصيان بنى اسرائيل حرام نشده است و امثال آنها ، رجوع شود به سورهء نساء / 156 و 157 ، آل عمران / 97 .
77 -
وَ إِنَّهُ لَهُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ
.
هدايت راجع به عموم ، و رحمت خاص مؤمنان است چنان كه در ذيل آيهء دوم از همين سوره گفته شد .
78 -
إِنَّ رَبَّكَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُكْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ
.
ضمير « بينهم » راجع به اختلاف كنندگان است « بحكمه » يعنى با حكم خودش كه عدالت محض است ، مراد از قضا ، عذاب مجرمين و پاداش محقّين است خدا عزيز است يعنى قدرت اين حكم را دارد و حكمت او مقتضى چنين داورى است ، پس
وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ . . .
79 -
فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّكَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ
.
تفريع است بر انكار مشركان و اختلاف بنى اسرائيل ، يعنى اعتماد بر خدا كن و مطمئن باش كه نه انكار مشركان سد راه تو خواهد بود و نه اختلاف بنى اسرائيل زيرا كه تو بر دين حق و آشكار كنندهء حق و باطلى » خدا حق را پيروز خواهد كرد .
80 -
إِنَّكَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا