دلالت بر استمرار دارد يعنى آنچه از هم اكنون بر شما خوانده مىشود از قبيل ذبيحهاى كه نام بتها بر آنها ذكر مىشود و آنچه در آينده خوانده خواهد شد مانند ميته و خون و گوشت خوك و مانند آنها كه در سورهء نحل / 115 و در سورهء انعام / 145 و در سورهء بقره / 173 و در سورهء مائده / 3 آمده است و همه بعد از سورهء حج نازل شدهاند . اما مناسب مقام آنست كه مصداق اولى اين استثناء همان
وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ
باشد .
« ذلك » تقديرش « الامر ذلك » است يعنى جريان اعمال حج كه گذشت همانست كه به ابراهيم تشريع و بيان كرديم
وَ مَنْ يُعَظِّمْ حُرُماتِ اللَّهِ
يعنى هر كه محترمهاى خدا را تعظيم و اجلال كند منظور از محترمها همان اعمال حج است كه گذشت .
فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ
يك نهى كلّى و عام است ولى مصداق اوّلى « زور » همان كذب و قول باطل به وقت ذبح قربانيها اجتناب از عبادت بتها است . اجتناب از خودشان ظاهرا براى مبالغه است « من » بيانيه است و تقدير آن « الرجس الذى هى الاوثان » مىباشد « 1 » .
31 -
حُنَفاءَ لِلَّهِ غَيْرَ مُشْرِكِينَ بِهِ وَ مَنْ يُشْرِكْ بِاللَّهِ فَكَأَنَّما خَرَّ مِنَ السَّماءِ فَتَخْطَفُهُ الطَّيْرُ أَوْ تَهْوِي بِهِ الرِّيحُ فِي مَكانٍ سَحِيقٍ
.
تتمهء مطلب آيهء سابق است « حنفاء - غير مشركين » هر دو حال هستند از فاعل « اجتنبوا » يعنى از اوثان اجتناب كنيد در حالى كه موحد هستيد و مشرك نيستيد ، على هذا هر دو بيك معنى مىباشند ، آن گاه براى مشرك دو مثل زده است .
هامش
( 1 ) در روايت امام صادق عليه السلام آمده. . . وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِقال : « الغناء »
و در روايت ديگر از آن حضرت نقل شده :
« قال الرجس من الاوثان الشطرنج و قول الزور الغناء » .