آن گاه سليمان عليه السّلام در اين آيه به نعمت الهى مباهات مىكند كه من و پدرم مورد مرحمت خدا هستيم ،
عُلِّمْنا مَنْطِقَ الطَّيْرِ
به علت جريان هدهد بالخصوص ذكر شده و گر نه
أُوتِينا مِنْ كُلِّ شَيْءٍ
به منطق طيرهم شامل بود « 1 » .
اين گفته سليمان مىتواند مصداق
وَ أَمَّا بِنِعْمَةِ رَبِّكَ فَحَدِّثْ
ضحى / 11 باشد منظور از « علمنا اوتينا » به قرينه آيه سابق داود و سليمان هر دو است .
مراد از « كل شىء » نسبى است يعنى هر چيزى كه انسان مىتواند از آن بهره ببرد مانند علم نبوت حكومت ، و سائر نعمتهاى مادى و معنوى ، جمله
إِنَّ هذا لَهُوَ الْفَضْلُ الْمُبِينُ
تأكيد مطلب است ، بقيه سخن در نكتهها خواهد آمد .
17 -
وَ حُشِرَ لِسُلَيْمانَ جُنُودُهُ مِنَ الْجِنِّ وَ الْإِنْسِ وَ الطَّيْرِ فَهُمْ يُوزَعُونَ
.
آيه صريح است در اينكه جن و پرندگان نيز جزء لشكريان سليمان بودند مسخر شدن جن به سليمان در سورهء سبأ / 11 و 12 و در سورهء ص / 37 و 38 خواهد آمد : شايد سليمان . آنها و پرندگان را به وسيله علمى كه در آيه 14 گذشت تسخير كرده بود ، بهر حال اين آيه حاكى است كه لشكريان مركب از انسانها و جن و پرندگان جمع شده و بوسيلهء مأموران سليمان از پراكنده شدن منع مىشدند ، در آيات بعدى خواهد آمد كه اين جمع شدن براى لشكركشى بمملكت « سبأ » بوده است .
در الميزان فرموده : علت جلو افتادن جن براى آنست كه تسخير آنها عجيب است ، علّت جلو افتادن انس بر طير با آنكه تسخير آنها نيز عجيب است ، مراعات مقابله جن و انس است .
18 -
حَتَّى إِذا أَتَوْا عَلى وادِ النَّمْلِ قالَتْ نَمْلَةٌ يا أَيُّهَا النَّمْلُ ادْخُلُوا
هامش
( 1 ) آيه صريح است در اينكه پرندگان سخن گفتن دارند .