18 -
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يَسْجُدُ لَهُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ وَ النُّجُومُ وَ الْجِبالُ وَ الشَّجَرُ وَ الدَّوَابُّ وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ وَ كَثِيرٌ حَقَّ عَلَيْهِ الْعَذابُ
.
اين آيه يك واقعيت بخصوصى را بيان مىكند كه موجودات در مقابل خالق ، خاضع و مطيع مىباشند . در عين حال : استدلال است بر
يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ
يعنى همه چيز بر خدا خاضع و مطيعند پس خدا قدرت آن را دارد كه ميان مردم به حق داورى كند .
مراد از « يسجد » خضوع و اطاعت تكوينى است ، يعنى : خدا در كيفيت خلقت و ادارهء آنها هر چه اراده فرموده است از آن پيروى مىكنند و قدرت تخلف ندارند ، مثلا سر نمىتواند ميان دو پا به وجود آيد و درخت بادام نمىتواند سيب بروياند ، حشرات نمىتواند به شكل انسان باشند و هكذا ، همهء در قالبگيرى خداوند مقهور قدرت و ارادهء او هستند .
مَنْ فِي السَّماواتِ
نشان مىدهد كه در آسمانها نيز انسان وجود دارد چنان كه آيهء
وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ ما بَثَّ فِيهِما مِنْ دابَّةٍ وَ هُوَ عَلى جَمْعِهِمْ إِذا يَشاءُ قَدِيرٌ
شورى / 29 شاهد ديگر اين مطلب است ، آيهء
وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ دابَّةٍ وَ الْمَلائِكَةُ وَ هُمْ لا يَسْتَكْبِرُونَ
نحل / 49 نيز شاهد اين سخن مىباشد ، آمدن « الملائكه » نشان مىدهد كه مراد از جنبندگان ملائكه نيستند . لفظ
مَنْ فِي السَّماواتِ وَ مَنْ فِي الْأَرْضِ
در آيات ديگر نيز آمده است .
وَ كَثِيرٌ مِنَ النَّاسِ . . .
نشان مىدهد كه مراد از « يسجد » در اينجا سجدهء تشريعى است كه گروهى آن را مىكنند و گروهى نمىكنند و گرنه
مَنْ فِي الْأَرْضِ
شامل انسانها نيز مىشود و مستحق عذاب مىشوند ، وانگهى منظور از