ثانيا اشاعه دهندگان دليلى بر گفته خود نداشتند ، سخن بىمدرك را چرا پذيرفتيد ؟ سخن بىمدرك محكوم به كذب است خواه در واقع حق باشد يا باطل ؟ ! 13 -
لَوْ لا جاؤُ عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَداءِ فَأُولئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكاذِبُونَ
.
يعنى مىبايست بر اين گفته چهار شاهد مىآوردند ، حالا كه ادعا كرده و شاهد نياوردهاند ، آنها پيش خدا دروغگويانند ، چون ادعا بدون دليل كذب است .
14 -
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَ رَحْمَتُهُ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ لَمَسَّكُمْ فِيما أَفَضْتُمْ فِيهِ عَذابٌ عَظِيمٌ
اين آيه در آيه دهم نيز گذشت و اشاره است به اينكه رحمت و فضل خدا پيوسته متوجه مسلمانان مىباشد ، منظور از عذاب عظيم ، عذاب دنيا و آخرت است ، يعنى در مقابل اين افك كه در آن وارد شديد و نتيجهاش لكهدار شدن نبوت بود ، هر آينه عذاب شما را مىگرفت ،
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ
عطف است بر
لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ
.
15 -
إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَ تَقُولُونَ بِأَفْواهِكُمْ ما لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَ تَحْسَبُونَهُ هَيِّناً وَ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ
.
لفظ
إِذْ تَلَقَّوْنَهُ
ظرف است براى « افضتم » يعنى : وارد آن افك و دروغ شديد موقعى كه آن را با زبان اخذ مىكرديد ، تلقّى و اخذ با زبان اشاره بر آنست كه اين سخن فقط در زبان بود و براى تبثت آن در قلوب ، مدركى نبود ، على هذا جمله
وَ تَقُولُونَ . . .
تفسير آن است
وَ تَحْسَبُونَهُ . . .
توبيخ است براى مسلمانان كه نتيجه اين كار لكهدار شدن دودمان نبوت و صدمه به دعوت اسلامى بود ، امّا شما آن را سهل مىپنداشتيد .