پيش خداست يعنى اين سد و اين رحمت هم چنان مىماند تا وعدهء پروردگار بيايد و چون وعدهء پروردگار بيايد
جَعَلَهُ دَكَّاءَ
. . .
99 و 100 -
وَ تَرَكْنا بَعْضَهُمْ يَوْمَئِذٍ يَمُوجُ فِي بَعْضٍ وَ نُفِخَ فِي الصُّورِ فَجَمَعْناهُمْ جَمْعاً وَ عَرَضْنا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِلْكافِرِينَ عَرْضاً
.
اين دو آيه تفصيل آمدن وعدهء خداست ، ضمير « هم » در دو محل ظاهرا راجع به عموم انسانها است ، منظور از « تركنا » دست كشيدن و برداشتن نظم از ميان مردم است كه در آن صورت انسانها مانند موج دريا درهم مىروند و گروهى بر گروهى همچون موج بالا روند .
به هر حال اشاره به از بين رفتن نظم و هرج و مرج عجيبى است ، در تعقيب اين هرج و مرج نفخ صور دوم و زنده شدن مردمان خواهد بود و جهنم به طور كامل بر مردم عرضه خواهد گرديد ، نفخ صور اول در اينجا نقل نشده است چون نظر فقط به وضعى است كه مردمان زندهاند و آن را مىبينند .
اين دو آيه نظير آيات :
حَتَّى إِذا فُتِحَتْ يَأْجُوجُ وَ مَأْجُوجُ وَ هُمْ مِنْ كُلِّ حَدَبٍ يَنْسِلُونَ وَ اقْتَرَبَ الْوَعْدُ الْحَقُّ فَإِذا هِيَ شاخِصَةٌ أَبْصارُ الَّذِينَ كَفَرُوا يا وَيْلَنا قَدْ كُنَّا فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا بَلْ كُنَّا ظالِمِينَ
انبياء / 96 ، 97 است كه آن هم از ملاحم و اخبار آينده مىباشد .
101 -
الَّذِينَ كانَتْ أَعْيُنُهُمْ فِي غِطاءٍ عَنْ ذِكْرِي وَ كانُوا لا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعاً
.
وصف كافران در آيه گذشته است يعنى : جهنم بر كافران عرضه مىشود كه از ياد پروردگار در پرده و در غفلت بودهاند و قدرت شنيدن كلمات حق را نداشتند .
دو عامل مهم و بزرگ در هدايت انسان ، چشم و گوش او است كه از راه