مىشوند و اختلاف ميان آن دو پيوسته بوده است . در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چرا مردم اين گونه شدهاند و چرا در دين اختلاف كردهاند .
اين آيه و آيهء بعدى از اين سؤال جواب مىدهد و آن اينست كه دنيا دنياى اختيار است ، نتيجه اختيار همان اختلاف است لذا پيوسته مختلف خواهند بود و در غايت ، جهنم از كفار جن و انس پر خواهد شد ، نظير
وَ لَوْ شِئْنا لَآتَيْنا كُلَّ نَفْسٍ هُداها وَ لكِنْ حَقَّ الْقَوْلُ مِنِّي لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ
سجده / 13 .
منظور از « شاء » خواست اجبارى است و از
أُمَّةً واحِدَةً
وحدت در دين و توحيد است و چون خدا چنين نخواسته لذا مردم پيوسته مختلف خواهند بود
وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ
.
119 -
إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ وَ تَمَّتْ كَلِمَةُ رَبِّكَ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ
.
جملهء
إِلَّا مَنْ رَحِمَ
استثناء است از
وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ
يعنى پيوسته در اختلاف خواهند بود مگر آنان كه مورد رحمت خدا هستند ، آنها در دين و توحيد اختلاف نمىكنند . و لذا در بسيارى از آيات صريحا از تفرقه نهى كرده است مثل
وَ أَنَّ هذا صِراطِي مُسْتَقِيماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِكُمْ عَنْ سَبِيلِهِ
انعام / 153 .
با در نظر گرفتن اينكه اختلاف در دين سبب آتش و مبغوض خداست و با در نظر گرفتن اينكه صحبت در اين آيه در زمينهء اختلاف در دين است نه در امور دنيا ، روشن مىشود كه لفظ « لذلك » اشاره به رحمت است كه از
إِلَّا مَنْ رَحِمَ
فهميده مىشود و جملهء
وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ
اشاره است به اينكه : هر چند مردم مختلف مىشوند و اهل باطل به آتش مىروند ولى به آتش رفتن آنها غرض اصلى